◆ Top 10 Exam-Relevant Topics
- Iran-US Conflict: Missiles Toward Jordan
- Delimitation Bill: Text vs Assurance Gap
- India-UK CETA: Access to Market Share
- India's Gen Z Jobs Crisis (PLFS 2023-24)
- MP Cabinet Approves Draft UCC Bill
- E20 Ethanol: Mileage & Fuel Complaints
- Flash Floods in J&K and Nagaland
- El Niño Threatens Agri-Imports & Monsoon
- Lothal: Life-Size Harappan Town (NMHC)
- Strategic Reserves: Food, Fuel & Forex
01
Iran-US Conflict Widens; Missiles Fired Toward Jordan
GS-II · IR (West Asia) · GS-III · Energy & Maritime Security
NEWS
- Iran fired missiles toward Jordan (near Aqaba), risking spillover into Israel; the US launched fresh strikes after troop deaths.
- Lebanese President heads to the White House with a plan to disarm Hezbollah and secure Israeli withdrawal from Lebanon.
- ~1/5th of world oil via Hormuz at risk, though prices stayed range-bound ($70–80/bbl) on buffer releases.
PRELIMS FOCUS
Strait of Hormuz: Between Iran & Oman; carries ~20% of global oil — world's most critical chokepoint.
Hezbollah: Lebanese Shia political-military organisation backed by Iran ("Axis of Resistance").
Aqaba: Jordan's only coastal city/port on the Red Sea's Gulf of Aqaba.
IEA: Coordinated release of ~426 million barrels from strategic reserves since 11 March to stabilise prices.
MAINS ANGLE
- India (oil-import-dependent, large Gulf diaspora, Chabahar stake) must leverage ties with all sides for de-escalation.
- Way Forward: Maintain SPRs; diversify crude sources; prepare diaspora evacuation contingencies; support Qatar/Oman mediation.
02
Delimitation Bill: Centre's Assurance Doesn't Match the Bill's Text
GS-II · Polity — Delimitation, Federalism, Constitution Amendment
NEWS
- The 131st Amendment Bill proposes raising Lok Sabha to 850 seats and replacing Census references (1971 inter-State, 2001 intra-State) with "latest Census".
- The verbal assurance — "no State's share will be cut" — is not reflected in the text; to honour it, the 1971-Census seat-freeze must be explicitly extended.
- Opposition walked out of the all-party meeting; the Bill was voted down 230-against on 17 April.
PRELIMS FOCUS
Delimitation: Redrawing constituency numbers/boundaries after Census — Articles 82 & 170; done by a Delimitation Commission.
Seat Freeze: 42nd Amendment (1976) froze seats to 1971 Census; 84th Amendment (2001) extended freeze to 2026.
Current LS strength: 543 elected + 2 nominated = 545. Proposed: ~850.
North-South divide: Population-based reallocation would raise the North's seats at the South's expense — states that succeeded in population control penalised.
MAINS ANGLE
- Core tension: "one person, one vote" vs federal fairness to demographically responsible states.
- Way Forward: Amend text to retain the 1971-Census reference for inter-State share; use a fresh intra-State delimitation (2011 Census) to operationalise women's reservation.
03
India-UK CETA: Turning Market Access into Market Share
GS-III · Economy — External Trade, FTAs, MSMEs
NEWS
- Editorial argues CETA offers zero-duty access on ~99% of India's exports, but MSMEs may struggle with UK's SPS, TBT and sustainability standards.
- India has historically underutilised FTAs — the ASEAN trade deficit widened from ~$10 bn (2017) to ~$44 bn (2023).
- The UK is only ~3% of India's merchandise exports, but a high-income market where India runs a surplus.
PRELIMS FOCUS
CETA: Comprehensive FTA (30 chapters — goods, services, digital, procurement, labour, gender).
DCC (Double Contribution Convention): Exempts ~90% of Indian workers in UK (stays up to 5 yrs) from UK social security (~23%).
NTBs: Non-Tariff Barriers — standards/quotas/procedures restricting trade beyond tariffs.
SPS & TBT: Sanitary/Phytosanitary and Technical Barrier measures on safety/standards.
CBAM: Carbon Border Adjustment Mechanism — climate-linked trade rule India must prepare for.
MAINS ANGLE
- India must convert access into share — build MSME compliance capacity (certification, documentation), push export quality upgrading.
- Way Forward: Strengthen IP protection, dispute resolution; prepare for CBAM on carbon-intensive exports.
04
India's Silent Jobs Crisis: Gen Z Employment (PLFS 2023-24)
GS-III · Economy — Employment, Demographic Dividend · GS-I · Society
NEWS
- Gen Z (15–26) unemployment is 11.9% (vs 2% for Millennials); rises to 17.1% in urban India and 22.6% for urban young women.
- Graduate unemployment: 29% males / 36.9% females — the crisis is worst at the top of the education ladder.
- Only ~15% of young males are regular wage earners; just 20.1% have social security and 14.1% a formal contract.
PRELIMS FOCUS
PLFS: Periodic Labour Force Survey (NSO) — India's official employment data.
LFPR: Labour Force Participation Rate — Gen Z LFPR is 41.7% (vs 75% for Millennials).
Demographic dividend: Growth potential from a rising working-age share — realised only if youth get productive jobs.
Jobless growth / skill mismatch: Output growth without commensurate job creation, worsened by automation/AI.
MAINS ANGLE
- India's demographic dividend is faltering — the transition from education to decent work is breaking down.
- Way Forward: Align education/skilling with labour-market needs; expand formalisation and social security; remove barriers to women's participation (safety, childcare).
05
Madhya Pradesh Cabinet Approves Draft Uniform Civil Code (UCC) Bill
GS-II · Polity — UCC, Article 44 (DPSP), Fundamental Rights, Tribal Safeguards
NEWS
- The MP UCC Bill bans polygamy, triple talaq and nikah halala; mandates registration of marriages/divorces and live-in relationships.
- Scheduled Tribes exempted under Articles 342 & 366(25) and Part XXI — to preserve tribal customary law.
- Removes the term "illegitimate" — children (biological, adopted, surrogacy/ART) get equal inheritance rights.
PRELIMS FOCUS
UCC (Article 44): DPSP directing the State to secure a common set of personal laws (marriage, divorce, inheritance) for all citizens irrespective of religion — non-justiciable.
Nikah halala: Practice requiring a divorced woman to marry and divorce another man before remarrying her former husband.
Part XXI & Article 371: Special constitutional arrangements for certain States and communities.
Scheduled Tribes (Art. 342): Communities notified by the President; Bhil, Gond, Korku, Baiga, Sahariya, Bharia exempted in MP.
Uttarakhand precedent: First state to enact a UCC; likely judicial scrutiny ahead.
MAINS ANGLE
- Reconcile UCC with constitutional protections for tribal and minority customary law; ensure gender justice without coercion or surveillance of adults' private choices.
- Way Forward: Build consensus across communities before enactment; watch Uttarakhand-model jurisprudence.
06
E20 Ethanol Blending: Mileage and Fuel-System Complaints Rise
GS-III · Energy Security, Biofuels, Consumer Protection
NEWS
- Mechanics report rising clogged fuel injectors, filters, fuel-pump and O2 sensor failures since E20's nationwide rollout (April 2025 — five years early).
- Government/industry accept a 3–5% mileage drop; some motorists claim up to 20% (unverified). ARAI studied the impact but hasn't made findings public.
- Reported issues include rubber-part degradation in older E10 vehicles and problems in some BS-VI turbo engines.
PRELIMS FOCUS
EBP Programme: Ethanol Blended Petrol — blends ethanol into petrol to cut imports, aid farmers, lower emissions.
E20: Petrol with 20% ethanol; ethanol has higher octane but lower calorific value (→ lower mileage).
ARAI: Automotive Research Association of India — the auto-testing/certification body.
Material compatibility: Whether engine/fuel-system parts tolerate higher ethanol without corrosion/degradation — key issue for older vehicles.
Brazil model: Phased rollout since 1931 with ~90% flex-fuel cars and pump-level consumer choice.
MAINS ANGLE
- India's E20 push lacked Brazil's phased milestones, vehicle-ecosystem readiness and consumer price choice.
- Way Forward: Publish ARAI data; offer consumers fuel-choice at pumps; compensate/advise owners of non-E20-compliant older vehicles.
07
Flash Floods in J&K (11 Killed) and Landslides in Nagaland (8 Killed)
GS-I · Geography — Himalayan Hazards · GS-III · Disaster Management
NEWS
- Heavy rain triggered flash floods in Poonch/Rajouri (J&K) — 11 killed, 10 missing, 100+ houses damaged; landslides in Mon (Nagaland) — 8 killed at 11 locations.
- Army, SDRF and civil administration deployed; advisories for people near streams and landslide-prone slopes.
PRELIMS FOCUS
Flash flood: Rapid inundation from intense rainfall over a short time, common in steep Himalayan terrain.
Cloudburst: Very heavy localised rainfall (>100 mm/hour) often triggering flash floods/landslides.
SDRF / NDRF: State/National Disaster Response Forces under the DM Act, 2005 (NDMA chaired by PM).
Pir Panjal range: Himalayan sub-range where Poonch/Rajouri lie. Mon (Nagaland): Borders Myanmar.
MAINS ANGLE
- Strengthen early-warning systems, slope-stability mapping and hazard-zone building norms in hill districts.
- Way Forward: Pre-position rescue machinery ahead of monsoon; integrate climate-resilient infrastructure planning.
08
El Niño Threatens India's Monsoon and Swells the Agri-Import Bill
GS-III · Agriculture, Food Security, Climate · Economy (Imports)
NEWS
- NOAA forecasts an 81% chance of El Niño intensifying to "very strong" in Oct-Dec; 97% chance it persists to spring.
- Rainfed crops (oilseeds, pulses, millets, cotton) bear the brunt; a warm winter could also hurt rabi (wheat, mustard, chana).
- India imports ~60% of edible oil and significant pulses/cotton — record import bills likely.
PRELIMS FOCUS
El Niño: Warm phase of ENSO in the equatorial Pacific — generally suppresses the Indian monsoon and raises temperatures.
Kharif vs Rabi: Monsoon-sown (Jun-Sep) vs winter-sown (Oct-Mar) crops.
Rainfed agriculture: ~Half of India's cropped area, entirely monsoon-dependent.
PMFBY: Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana — flagship crop insurance scheme.
NMEO-OP: National Mission on Edible Oils — Oil Palm to reduce import dependence.
MAINS ANGLE
- El Niño can suppress both kharif and rabi, pushing India's import dependence and inflation higher.
- Way Forward: Build buffer stocks; promote drought-resilient seeds and micro-irrigation; strengthen PMFBY; diversify edible-oil sources.
09
Life-Size Harappan Town at Lothal (National Maritime Heritage Complex)
GS-I · Art & Culture — Indus Valley Civilisation, Heritage Tourism
NEWS
- Architects are recreating a life-size Harappan town at Lothal (Gujarat) — streets, dockyards, markets — as part of the ₹4,000-crore NMHC.
- The 375-acre project will host the world's largest maritime museum (~7 lakh sq ft), lighthouse museum, 5D theatre and eco-resorts.
PRELIMS FOCUS
Lothal: ~4,500-year-old IVC site in Gujarat; had the world's oldest known artificial dock linked to an old Sabarmati course.
IVC (Indus Valley Civilisation): Bronze-Age urban civilisation (~2600-1900 BCE); key Gujarat sites: Lothal, Dholavira.
IVC features: Grid streets, drainage, standardised bricks, advanced hydraulic engineering, trade with Mesopotamia.
NMHC: National Maritime Heritage Complex — nodal ministry: Ports, Shipping & Waterways. Cabinet-cleared 2024.
MAINS ANGLE
- Showcases India's 4,500-year maritime history; balance immersive recreation with archaeological authenticity.
- Way Forward: Boost heritage tourism; fund conservation of fragile original sites alongside replicas.
10
An Uncertain World Needs Food, Fuel and Forex Buffers
GS-III · Economy — Food & Energy Security, Strategic Reserves, Inflation
NEWS
- Despite the Hormuz disruption, crude stayed $70–110/bbl, partly due to the IEA's coordinated release of ~426 million barrels.
- FCI held 217 million tonnes of rice+wheat on 1 June — nearly thrice the buffer norm — plus 4 mt pulses.
- Record 2025-26 global harvests cushion against El Niño disruptions. Contrast with 2022: thin buffers + 2023-24 El Niño → prolonged food inflation.
PRELIMS FOCUS
Strategic Petroleum Reserve (SPR): Government-held emergency crude stocks (India: Vizag, Mangaluru, Padur under ISPRL); ~8 days' cover.
IEA: International Energy Agency — coordinates emergency oil-stock releases; India is an association country.
FCI: Food Corporation of India — procures and stores grain for PDS and price stabilisation.
Buffer stock norms: Minimum grain the FCI must hold at specified dates for food security.
Forex reserves: RBI-held foreign assets (~$681 bn FY26) cushioning balance-of-payments stress.
MAINS ANGLE
- Accumulating reserves of the three "Fs" — food, fuel, forex — is now central to policymaking in a volatile world.
- Way Forward: Frame an integrated strategic-reserves policy; weigh fiscal cost of stockpiling against insurance value; expand SPR from ~8 to 30–60 days' cover.
01
ईरान-अमेरिका संघर्ष बढ़ा; जॉर्डन की ओर मिसाइलें दागी गईं
GS-II · IR (पश्चिम एशिया) · GS-III · ऊर्जा-समुद्री सुरक्षा
समाचार
- ईरान ने जॉर्डन (अकाबा के पास) की ओर मिसाइलें दागीं, इज़राइल में स्पिलओवर का खतरा; अमेरिकी सैनिकों की मौत के बाद अमेरिका ने नए हवाई हमले किए।
- होर्मुज जलडमरूमध्य से गुजरने वाले ~1/5 वैश्विक तेल पर खतरा, लेकिन बफर रिलीज से कीमतें $70–80/बैरल पर टिकीं।
प्रारंभिक फोकस
होर्मुज जलडमरूमध्य: ईरान और ओमान के बीच; ~20% वैश्विक तेल — सबसे महत्वपूर्ण चोकप्वाइंट।
हिज़बुल्लाह: ईरान-समर्थित लेबनानी शिया राजनीतिक-सैन्य संगठन।
अकाबा: जॉर्डन का एकमात्र तटीय शहर/बंदरगाह, लाल सागर पर।
IEA: 11 मार्च से ~426 मिलियन बैरल का समन्वित रिलीज।
मुख्य परीक्षा
- भारत को सभी पक्षों के साथ संबंधों का लाभ उठाकर तनाव कम करना चाहिए; SPR बनाए रखना, स्रोत विविधता, खाड़ी-प्रवासी निकासी योजनाएं।
02
परिसीमन विधेयक: पाठ और आश्वासन में अंतर
GS-II · राजव्यवस्था — परिसीमन, संघवाद, संविधान संशोधन
समाचार
- 131वां संशोधन विधेयक लोकसभा को 850 सीटों तक बढ़ाने और जनगणना संदर्भ (1971/2001) को "नवीनतम जनगणना" से बदलने का प्रस्ताव रखता है।
- मौखिक आश्वासन — "किसी राज्य की हिस्सेदारी नहीं कटेगी" — विधेयक के पाठ में परिलक्षित नहीं।
प्रारंभिक फोकस
परिसीमन: जनगणना के बाद निर्वाचन क्षेत्रों का पुनर्निर्धारण — अनुच्छेद 82 और 170।
सीट फ्रीज: 42वां संशोधन (1976) ने 1971 जनगणना पर सीटें स्थिर कीं; 84वां संशोधन (2001) ने 2026 तक विस्तारित।
उत्तर-दक्षिण विभाजन: जनसंख्या-आधारित पुनर्आवंटन उत्तर की सीटें बढ़ाएगा, दक्षिण को दंडित करेगा।
मुख्य परीक्षा
- मूल तनाव: "एक व्यक्ति, एक वोट" बनाम जनसांख्यिकीय रूप से जिम्मेदार राज्यों के प्रति संघीय निष्पक्षता।
03
भारत-ब्रिटेन CETA: बाजार पहुंच को बाजार हिस्सेदारी में बदलना
GS-III · अर्थव्यवस्था — बाहरी व्यापार, FTA, MSME
समाचार
- CETA ~99% भारतीय निर्यात पर शून्य-शुल्क पहुंच देता है, लेकिन MSME ब्रिटेन के SPS, TBT और स्थिरता मानकों से जूझ सकते हैं।
- भारत ने ऐतिहासिक रूप से FTA का कम उपयोग किया — ASEAN व्यापार घाटा ~$10 bn (2017) से ~$44 bn (2023) तक बढ़ा।
प्रारंभिक फोकस
CETA: 30 अध्यायों का व्यापक FTA। DCC: ~90% भारतीय श्रमिकों को UK सामाजिक सुरक्षा (~23%) से छूट।
NTBs: गैर-टैरिफ बाधाएं। CBAM: कार्बन सीमा समायोजन तंत्र।
मुख्य परीक्षा
- MSME अनुपालन क्षमता (प्रमाणन, दस्तावेज़ीकरण) बनाना; निर्यात गुणवत्ता उन्नयन आवश्यक।
04
भारत का मूक रोजगार संकट: Gen Z (PLFS 2023-24)
GS-III · अर्थव्यवस्था — रोजगार · GS-I · समाज
समाचार
- Gen Z (15-26) बेरोजगारी 11.9%; शहरी भारत 17.1%; शहरी युवा महिलाएं 22.6%।
- स्नातक बेरोजगारी: पुरुष 29% / महिलाएं 36.9% — शिक्षा की शीर्ष सीढ़ी पर सबसे बुरा।
- केवल 20.1% युवा श्रमिकों को सामाजिक सुरक्षा और 14.1% को औपचारिक अनुबंध।
प्रारंभिक फोकस
PLFS: आवधिक श्रम बल सर्वेक्षण (NSO) — भारत का आधिकारिक रोजगार डेटा।
LFPR: श्रम बल भागीदारी दर — Gen Z LFPR 41.7% (मिलेनियल्स 75%)।
जनसांख्यिकीय लाभांश: कार्यशील-आयु हिस्से में वृद्धि से विकास क्षमता — उत्पादक रोजगार मिलने पर ही।
मुख्य परीक्षा
- शिक्षा/कौशल को श्रम-बाजार से जोड़ना; औपचारिकता का विस्तार; महिलाओं की भागीदारी में बाधाएं (सुरक्षा, शिशु देखभाल) हटाना।
05
मध्य प्रदेश कैबिनेट ने समान नागरिक संहिता (UCC) मसौदा विधेयक मंजूर किया
GS-II · राजव्यवस्था — UCC, अनुच्छेद 44, जनजातीय सुरक्षा
समाचार
- विधेयक बहुविवाह, तीन तलाक और निकाह हलाला पर प्रतिबंध लगाता है; विवाह/तलाक और लिव-इन संबंधों का पंजीकरण अनिवार्य।
- अनुसूचित जनजातियां छूट प्राप्त — अनुच्छेद 342, 366(25) और भाग XXI।
- "अवैध" शब्द हटाया — सभी बच्चों (जैविक, गोद लिए, सरोगेसी/ART) को समान विरासत अधिकार।
प्रारंभिक फोकस
UCC (अनुच्छेद 44): DPSP — सभी नागरिकों के लिए समान व्यक्तिगत कानून — गैर-न्यायोचित।
निकाह हलाला: तलाकशुदा महिला को पूर्व पति से पुनर्विवाह के लिए पहले किसी अन्य से विवाह और तलाक आवश्यक।
अनुसूचित जनजातियां (अनुच्छेद 342): MP में छूट प्राप्त: भील, गोंड, कोरकू, बैगा, सहरिया, भारिया।
उत्तराखंड मिसाल: UCC लागू करने वाला पहला राज्य; न्यायिक जांच अपेक्षित।
मुख्य परीक्षा
- UCC को जनजातीय/अल्पसंख्यक प्रथागत कानून के संवैधानिक संरक्षण के साथ सामंजस्य बिठाना; लिंग न्याय सुनिश्चित करना।
06
E20 इथेनॉल: माइलेज और ईंधन-प्रणाली शिकायतें बढ़ीं
GS-III · ऊर्जा सुरक्षा, जैव ईंधन, उपभोक्ता संरक्षण
समाचार
- E20 के राष्ट्रव्यापी रोलआउट (अप्रैल 2025) के बाद ईंधन इंजेक्टर, फिल्टर, फ्यूल-पंप और O2 सेंसर विफलताओं में वृद्धि।
- सरकार/उद्योग 3-5% माइलेज गिरावट स्वीकार करते हैं; कुछ मोटर चालक 20% तक का दावा (असत्यापित)।
प्रारंभिक फोकस
EBP कार्यक्रम: इथेनॉल मिश्रित पेट्रोल — आयात कम करने, किसानों की मदद के लिए।
E20: 20% इथेनॉल + 80% पेट्रोल; इथेनॉल में उच्च ऑक्टेन लेकिन कम कैलोरी मान।
ARAI: ऑटोमोटिव रिसर्च एसोसिएशन ऑफ इंडिया — ऑटो-परीक्षण/प्रमाणन निकाय।
ब्राज़ील मॉडल: 1931 से चरणबद्ध रोलआउट; ~90% फ्लेक्स-फ्यूल कारें; पंप पर उपभोक्ता विकल्प।
मुख्य परीक्षा
- भारत के E20 में ब्राज़ील के चरणबद्ध मील के पत्थर और उपभोक्ता मूल्य विकल्प का अभाव। ARAI डेटा प्रकाशित करें; पंप पर ईंधन-विकल्प दें।
07
J&K में बाढ़ (11 मृत) और नागालैंड में भूस्खलन (8 मृत)
GS-I · भूगोल — हिमालयी खतरे · GS-III · आपदा प्रबंधन
समाचार
- पुंछ/राजौरी (J&K) में आकस्मिक बाढ़ — 11 मृत, 10 लापता, 100+ मकान क्षतिग्रस्त; मोन (नागालैंड) में 11 स्थानों पर भूस्खलन — 8 मृत।
प्रारंभिक फोकस
आकस्मिक बाढ़: तीव्र वर्षा से तेज बाढ़, खड़ी हिमालयी इलाकों में आम।
बादल फटना: बहुत भारी स्थानीयकृत वर्षा (>100 मिमी/घंटा)।
SDRF / NDRF: राज्य/राष्ट्रीय आपदा प्रतिक्रिया बल — DM अधिनियम, 2005 (NDMA अध्यक्ष: PM)।
मुख्य परीक्षा
- पूर्व-चेतावनी प्रणालियां और ढलान-स्थिरता मानचित्रण मजबूत करना; मानसून चरम से पहले बचाव मशीनरी तैनात करना।
08
अल नीनो से मानसून और कृषि-आयात बिल पर खतरा
GS-III · कृषि, खाद्य सुरक्षा, जलवायु · अर्थव्यवस्था (आयात)
समाचार
- NOAA: अक्टूबर-दिसंबर में अल नीनो "बहुत मजबूत" होने की 81% संभावना; बसंत तक बने रहने की 97%।
- वर्षा-आधारित फसलें (तिलहन, दालें, बाजरा, कपास) सबसे अधिक प्रभावित; गर्म सर्दी से रबी को भी खतरा।
- भारत ~60% खाद्य तेल और महत्वपूर्ण दालें/कपास आयात करता है।
प्रारंभिक फोकस
अल नीनो: ENSO का गर्म चरण — सामान्यतः भारतीय मानसून को दबाता है और तापमान बढ़ाता है।
खरीफ बनाम रबी: मानसून-बोई (जून-सितंबर) बनाम शीत-बोई (अक्टूबर-मार्च) फसलें।
PMFBY: प्रधानमंत्री फसल बीमा योजना। NMEO-OP: राष्ट्रीय खाद्य तेल मिशन - तेल ताड़।
मुख्य परीक्षा
- बफर स्टॉक बनाना; सूखा-प्रतिरोधी बीज और सूक्ष्म-सिंचाई को बढ़ावा; PMFBY मजबूत करना; खाद्य तेल स्रोतों में विविधता।
09
लोथल: आदमकद हड़प्पा नगर (राष्ट्रीय समुद्री विरासत परिसर)
GS-I · कला-संस्कृति — सिंधु घाटी सभ्यता, विरासत पर्यटन
समाचार
- लोथल (गुजरात) में ₹4,000 करोड़ के NMHC के तहत आदमकद हड़प्पा नगर — सड़कें, गोदी, बाजार — का पुनर्निर्माण।
- 375 एकड़ परियोजना में विश्व का सबसे बड़ा समुद्री संग्रहालय (~7 लाख वर्ग फुट), लाइटहाउस संग्रहालय, 5D थिएटर।
प्रारंभिक फोकस
लोथल: ~4,500 वर्ष पुराना IVC स्थल; विश्व की सबसे पुरानी ज्ञात कृत्रिम गोदी — साबरमती की पुरानी धारा से जुड़ी।
IVC: कांस्य-युग शहरी सभ्यता (~2600-1900 ई.पू.); गुजरात में प्रमुख: लोथल, धोलावीरा।
IVC विशेषताएं: ग्रिड सड़कें, जल निकासी, मानकीकृत ईंटें, मेसोपोटामिया के साथ व्यापार।
NMHC: राष्ट्रीय समुद्री विरासत परिसर — नोडल मंत्रालय: बंदरगाह, शिपिंग और जलमार्ग।
मुख्य परीक्षा
- भारत का 4,500 वर्षीय समुद्री इतिहास प्रदर्शित; पुरातात्विक प्रामाणिकता के साथ गहन अनुभव का संतुलन।
10
अनिश्चित दुनिया को खाद्य, ईंधन और विदेशी मुद्रा बफर चाहिए
GS-III · अर्थव्यवस्था — खाद्य-ऊर्जा सुरक्षा, रणनीतिक भंडार, मुद्रास्फीति
समाचार
- होर्मुज व्यवधान के बावजूद कच्चा तेल $70-110/बैरल पर — IEA के ~426 मिलियन बैरल समन्वित रिलीज से।
- FCI ने 1 जून को 217 मिलियन टन चावल+गेहूं रखा — बफर नॉर्म से लगभग तीन गुना।
- 2022 से विपरीत: पतले बफर + 2023-24 अल नीनो → लंबी खाद्य मुद्रास्फीति।
प्रारंभिक फोकस
SPR: सरकार-नियंत्रित आपातकालीन कच्चा तेल भंडार (भारत: विजाग, मंगलुरु, पादुर — ISPRL); ~8 दिन का कवर।
IEA: आपातकालीन तेल-स्टॉक रिलीज का समन्वय; भारत एक सहयोगी देश।
FCI: खाद्य निगम — PDS और मूल्य स्थिरीकरण के लिए अनाज खरीद/भंडारण।
विदेशी मुद्रा भंडार: RBI-नियंत्रित (~$681 bn FY26) — भुगतान-संतुलन दबाव को कुशन।
मुख्य परीक्षा
- तीन "F" — खाद्य, ईंधन, विदेशी मुद्रा — के भंडार संचय अब नीति-निर्माण के केंद्र में; SPR को ~8 से 30-60 दिन कवर तक विस्तारित।
01
ஈரான்-அமெரிக்க மோதல் விரிவு; ஜோர்டான் நோக்கி ஏவுகணைகள்
GS-II · சர்வதேச உறவுகள் · GS-III · ஆற்றல்-கடல் பாதுகாப்பு
செய்தி
- ஈரான் ஜோர்டான் (அகாபா அருகே) நோக்கி ஏவுகணைகள் செலுத்தியது, இஸ்ரேலுக்கு பரவும் ஆபத்து.
- ஹார்முஸ் வழியாக உலக எண்ணெயின் ~1/5 ஆபத்தில்; ஆனால் இடையக வெளியீட்டால் விலைகள் $70–80/பீப்பாயில்.
முதன்மைத் தேர்வு
ஹார்முஸ் நீரிணை: ஈரான் & ஓமான் இடையே; ~20% உலகளாவிய எண்ணெய் — மிக முக்கிய இடுக்கு.
ஹிஸ்புல்லா: ஈரான் ஆதரவு லெபனான் ஷியா அரசியல்-இராணுவ அமைப்பு.
அகாபா: ஜோர்டானின் ஒரே கடலோர நகரம்/துறைமுகம், செங்கடல்.
IEA: மார்ச் 11 முதல் ~426 மில்லியன் பீப்பாய்கள் ஒருங்கிணைந்த வெளியீடு.
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- இந்தியா அனைத்து தரப்பினருடனும் உறவுகளை பயன்படுத்தி பதற்றத்தை குறைக்க வேண்டும்; SPR; கச்சா எண்ணெய் மூல பன்முகப்படுத்தல்.
02
தொகுதி மறுவரையறை மசோதா: உரையும் உறுதிமொழியும் பொருந்தவில்லை
GS-II · அரசியலமைப்பு — தொகுதி மறுவரையறை, கூட்டாட்சி
செய்தி
- 131வது திருத்த மசோதா மக்களவையை 850 இருக்கைகளாக உயர்த்தவும், மக்கள்தொகை கணக்கெடுப்பு குறிப்புகளை (1971/2001) "சமீபத்திய கணக்கெடுப்பு" ஆக மாற்றவும் முன்மொழிகிறது.
- வாய்மொழி உறுதிமொழி — "எந்த மாநிலத்தின் பங்கும் குறைக்கப்படாது" — மசோதா உரையில் பிரதிபலிக்கவில்லை.
முதன்மைத் தேர்வு
தொகுதி மறுவரையறை: கணக்கெடுப்புக்குப் பின் தொகுதி எல்லைகள் மறுவரையறை — சட்டப்பிரிவுகள் 82 & 170.
இருக்கை முடக்கம்: 42வது திருத்தம் (1976) 1971 கணக்கெடுப்பில் முடக்கம்; 84வது திருத்தம் (2001) 2026 வரை நீட்டிப்பு.
வடக்கு-தெற்கு பிளவு: மக்கள்தொகை அடிப்படையிலான மறுஒதுக்கீடு வடக்கின் இருக்கைகளை உயர்த்தி தெற்கை தண்டிக்கும்.
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- முக்கிய பதற்றம்: "ஒரு நபர், ஒரு வாக்கு" vs மக்கள்தொகை கட்டுப்பாட்டில் வெற்றி பெற்ற மாநிலங்களுக்கான கூட்டாட்சி நேர்மை.
03
இந்தியா-இங்கிலாந்து CETA: சந்தை அணுகலை சந்தை பங்காக மாற்றுதல்
GS-III · பொருளாதாரம் — வெளிநாட்டு வர்த்தகம், FTA, MSME
செய்தி
- CETA ~99% இந்திய ஏற்றுமதிகளுக்கு பூஜ்ஜிய-வரி அணுகல் அளிக்கிறது, ஆனால் MSME-கள் UK-யின் SPS, TBT தரநிலைகளில் சிரமப்படலாம்.
- இந்தியா வரலாற்று ரீதியாக FTA-களை குறைவாக பயன்படுத்தியுள்ளது — ASEAN வர்த்தக பற்றாக்குறை ~$10 bn (2017) → ~$44 bn (2023).
முதன்மைத் தேர்வு
CETA: 30 அத்தியாயங்கள் கொண்ட விரிவான FTA. DCC: ~90% இந்திய தொழிலாளர்களுக்கு UK சமூக பாதுகாப்பிலிருந்து விலக்கு.
NTBs: வரி அல்லாத தடைகள். CBAM: கார்பன் எல்லை சரிசெய்தல் வழிமுறை.
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- MSME இணக்க திறனை (சான்றிதழ், ஆவணம்) உருவாக்குதல்; ஏற்றுமதி தர மேம்பாடு அவசியம்.
04
இந்தியாவின் அமைதியான வேலை நெருக்கடி: Gen Z (PLFS 2023-24)
GS-III · பொருளாதாரம் — வேலைவாய்ப்பு · GS-I · சமூகம்
செய்தி
- Gen Z (15-26) வேலையின்மை 11.9%; நகர்ப்புற இந்தியா 17.1%; நகர்ப்புற இளம் பெண்கள் 22.6%.
- பட்டதாரி வேலையின்மை: ஆண்கள் 29% / பெண்கள் 36.9% — கல்வியின் உச்சத்தில் மிக மோசம்.
முதன்மைத் தேர்வு
PLFS: அவ்வப்போதைய தொழிலாளர் படை ஆய்வு (NSO) — இந்தியாவின் அதிகாரப்பூர்வ வேலைவாய்ப்பு தரவு.
LFPR: தொழிலாளர் படை பங்கேற்பு விகிதம் — Gen Z LFPR 41.7% (Millennials 75%).
மக்கள்தொகை ஈவுத்தொகை: உழைக்கும் வயதினர் விகிதம் உயரும்போது வளர்ச்சி ஆற்றல் — உற்பத்தி வேலைகள் கிடைத்தால் மட்டுமே.
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- கல்வி/திறன்களை தொழிலாளர் சந்தை தேவைகளுடன் இணைத்தல்; முறைசார் வேலைவாய்ப்பை விரிவாக்குதல்; பெண்களின் பங்கேற்பு தடைகளை நீக்குதல்.
05
மத்தியப் பிரதேசம் அமைச்சரவை UCC வரைவு மசோதாவை அங்கீகரித்தது
GS-II · அரசியலமைப்பு — UCC, சட்டப்பிரிவு 44, பழங்குடி பாதுகாப்பு
செய்தி
- மசோதா பலதார மணம், முத்தலாக் & நிகாஹ் ஹலாலாவை தடை செய்கிறது; திருமணம்/விவாகரத்து & லிவ்-இன் பதிவு கட்டாயம்.
- பட்டியல் பழங்குடியினர் விலக்கு — சட்டப்பிரிவுகள் 342, 366(25) & பகுதி XXI.
முதன்மைத் தேர்வு
UCC (சட்டப்பிரிவு 44): DPSP — அனைத்து குடிமக்களுக்கும் சீரான தனிநபர் சட்டங்கள் — நீதித்துறையால் நடைமுறைப்படுத்த முடியாதது.
நிகாஹ் ஹலாலா: விவாகரத்து பெற்ற பெண் முன்னாள் கணவரை மறுமணம் செய்ய, முதலில் வேறொருவரை மணந்து விவாகரத்து பெற வேண்டும்.
பட்டியல் பழங்குடியினர் (சட்டப்பிரிவு 342): MP-யில் விலக்கு: பில், கோண்ட், கொர்கு, பைகா, சஹரியா, பாரியா.
உத்தரகண்ட் முன்னுதாரணம்: UCC-ஐ இயற்றிய முதல் மாநிலம்; நீதித்துறை ஆய்வு எதிர்பார்க்கப்படுகிறது.
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- UCC-ஐ பழங்குடி/சிறுபான்மை பாரம்பரிய சட்ட பாதுகாப்புகளுடன் இணக்கமாக்குதல்; வற்புறுத்தல் இல்லாமல் பாலின நீதி உறுதிசெய்தல்.
06
E20 எத்தனால்: மைலேஜ் & எரிபொருள் அமைப்பு புகார்கள் உயர்வு
GS-III · ஆற்றல் பாதுகாப்பு, உயிர் எரிபொருள், நுகர்வோர் பாதுகாப்பு
செய்தி
- E20 நாடு தழுவிய வெளியீட்டிற்குப் பிறகு (ஏப்ரல் 2025) எரிபொருள் இன்ஜெக்டர், வடிகட்டி, பம்ப் & O2 சென்சார் தோல்விகள் அதிகரிப்பு.
- அரசு/தொழில்துறை 3-5% மைலேஜ் குறைவை ஏற்கின்றன; சில ஓட்டுநர்கள் 20% வரை கோருகின்றனர்.
முதன்மைத் தேர்வு
EBP திட்டம்: எத்தனால் கலந்த பெட்ரோல் — இறக்குமதி குறைப்பு, விவசாயிகளுக்கு உதவி.
E20: 20% எத்தனால் + 80% பெட்ரோல்; எத்தனால் அதிக ஆக்டேன் ஆனால் குறைந்த கலோரி மதிப்பு.
ARAI: ஆட்டோமோட்டிவ் ரிசர்ச் அசோசியேஷன் ஆஃப் இந்தியா — சோதனை/சான்றிதழ் அமைப்பு.
பிரேசில் மாதிரி: 1931 முதல் படிநிலை வெளியீடு; ~90% ஃப்ளெக்ஸ்-ஃபியூல் கார்கள்; பம்பில் நுகர்வோர் தேர்வு.
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- ARAI தரவை வெளியிடுதல்; பம்பில் எரிபொருள்-தேர்வு; E20-இணக்கமற்ற பழைய வாகன உரிமையாளர்களுக்கு ஈடுசெய்தல்/ஆலோசனை.
07
J&K-ல் திடீர் வெள்ளம் (11 பலி) & நாகாலாந்தில் நிலச்சரிவு (8 பலி)
GS-I · புவியியல் — இமயமலை ஆபத்துகள் · GS-III · பேரிடர் மேலாண்மை
செய்தி
- பூஞ்ச்/ராஜௌரி (J&K) - 11 பலி, 10 காணாமல்; மோன் (நாகாலாந்து) 11 இடங்களில் நிலச்சரிவு - 8 பலி.
முதன்மைத் தேர்வு
திடீர் வெள்ளம்: குறுகிய நேரத்தில் தீவிர மழையால் விரைவான வெள்ளம், செங்குத்தான இமயமலையில் பொதுவானது.
மேகவெடிப்பு: மிகக் கடுமையான உள்ளூர் மழை (>100 மிமீ/மணி).
SDRF / NDRF: பேரிடர் மேலாண்மை சட்டம், 2005 கீழ் மாநில/தேசிய பேரிடர் பதில் படைகள் (NDMA தலைவர்: PM).
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- முன் எச்சரிக்கை அமைப்புகள் & சரிவு-நிலைத்தன்மை வரைபடம் வலுப்படுத்துதல்; பருவமழை உச்சத்திற்கு முன் மீட்பு இயந்திரங்களை நிலைநிறுத்துதல்.
08
எல் நினோ பருவமழை & வேளாண்-இறக்குமதி பில்லை அச்சுறுத்துகிறது
GS-III · வேளாண்மை, உணவு பாதுகாப்பு, காலநிலை
செய்தி
- NOAA: எல் நினோ அக்-டிசம்பரில் "மிகவும் வலுவான" ஆக மாறும் 81% நிகழ்தகவு; வசந்தம் வரை நீடிக்கும் 97%.
- மழை சார் பயிர்கள் (எண்ணெய் வித்துகள், பருப்பு, தினை, பருத்தி) பாதிப்பு; வெப்பமான குளிர்காலம் ரபியையும் பாதிக்கலாம்.
முதன்மைத் தேர்வு
எல் நினோ: ENSO-வின் வெப்ப கட்டம் — பொதுவாக இந்திய பருவமழையை அடக்குகிறது.
கரிப் vs ரபி: பருவமழை-விதைப்பு (ஜூன்-செப்) vs குளிர்கால-விதைப்பு (அக்-மார்).
PMFBY: பிரதான மந்திரி ஃபசல் பீமா யோஜனா. NMEO-OP: தேசிய உணவு எண்ணெய் மிஷன்.
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- இடையக கையிருப்பு; வறட்சி-தாங்கும் விதைகள் & நுண்-பாசனம்; PMFBY வலுப்படுத்துதல்; உணவு எண்ணெய் மூலங்களை பன்முகப்படுத்துதல்.
09
லோத்தல்: ஹரப்பா நகரம் உயிர்பெறுகிறது (NMHC)
GS-I · கலை-கலாச்சாரம் — சிந்து வெளி நாகரிகம், பாரம்பரிய சுற்றுலா
செய்தி
- லோத்தலில் (குஜராத்) ₹4,000 கோடி NMHC-ன் கீழ் உயிரளவு ஹரப்பா நகரம் — தெருக்கள், கப்பல்துறை, சந்தைகள் — மீளுருவாக்கம்.
- 375 ஏக்கர் திட்டத்தில் உலகின் மிகப்பெரிய கடல்சார் அருங்காட்சியகம், லைட்ஹவுஸ் அருங்காட்சியகம், 5D தியேட்டர்.
முதன்மைத் தேர்வு
லோத்தல்: ~4,500 ஆண்டுகள் பழமையான IVC தளம்; உலகின் மிகப் பழமையான செயற்கை கப்பல்துறை.
IVC: வெண்கல யுக நகர நாகரிகம் (~2600-1900 BCE); குஜராத் தளங்கள்: லோத்தல், தோலாவீரா.
IVC அம்சங்கள்: கட்ட தெருக்கள், வடிகால், தரப்படுத்தப்பட்ட செங்கற்கள், மெசொப்பொத்தேமியாவுடன் வர்த்தகம்.
NMHC: தேசிய கடல்சார் பாரம்பரிய வளாகம் — நோடல் அமைச்சகம்: துறைமுகங்கள், கப்பல் & நீர்வழி.
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- இந்தியாவின் 4,500 ஆண்டு கடல்சார் வரலாற்றை காட்சிப்படுத்துதல்; தொல்பொருள் நம்பகத்தன்மையுடன் சமநிலை.
10
நிச்சயமற்ற உலகிற்கு உணவு, எரிபொருள் & அந்நிய செலாவணி இடையகங்கள் தேவை
GS-III · பொருளாதாரம் — உணவு-ஆற்றல் பாதுகாப்பு, மூலோபாய கையிருப்பு
செய்தி
- ஹார்முஸ் இடையூறு இருந்தும் கச்சா எண்ணெய் $70-110/பீப்பாயில் — IEA-யின் ~426 மில்லியன் பீப்பாய்கள் ஒருங்கிணைந்த வெளியீடு.
- FCI ஜூன் 1 அன்று 217 மில்லியன் டன் அரிசி+கோதுமை வைத்திருந்தது — இடையக விதிமுறையை கிட்டத்தட்ட மூன்று மடங்கு.
முதன்மைத் தேர்வு
SPR: அரசு-நிர்வகிக்கும் அவசர கச்சா எண்ணெய் கையிருப்பு (இந்தியா: விசாகா, மங்களூரு, பாதுர் — ISPRL); ~8 நாள் கவர்.
IEA: அவசர எண்ணெய் கையிருப்பு வெளியீட்டை ஒருங்கிணைக்கிறது; இந்தியா ஒரு இணை நாடு.
FCI: உணவு கழகம் — PDS & விலை நிலைப்படுத்தலுக்கு தானியம் கொள்முதல்/சேமிப்பு.
அந்நிய செலாவணி கையிருப்பு: RBI-நிர்வகிக்கும் (~$681 bn FY26) — செலுத்து நிலை அழுத்தத்தை தாங்கும்.
முதன்மைத் தேர்வு (Mains)
- மூன்று "F" — உணவு, எரிபொருள், அந்நிய செலாவணி — கையிருப்பு குவிப்பு இப்போது மாறுபட்ட உலகில் கொள்கையின் மையம்; SPR-ஐ ~8-லிருந்து 30-60 நாள் கவருக்கு விரிவாக்குதல்.
Sources:
The Hindu |
The Indian Express
📚 Hindu Editorial Analysis Today
🎥 UPSC & TNPSC Video - Pdf Resources
🚀 Join Our Exam Preparation Community
Stay ahead in your preparation with daily exam-focused content, curated for UPSC, TNPSC, SSC and other competitive exams.
📲 Telegram Community
👉 5,000+ active aspirants
👉 50+ MCQs reflected in recent exams (2024 & 2025)
👉 Daily quizzes, PYQs & revision content
👉 Positive feedback from prelims-cleared candidates
▶️ YouTube Channel
👉 Daily Current Affairs videos
👉 Based on The Hindu, PIB, Government sources
👉 PYQ-focused explanation (UPSC, TNPSC)
👉 Short, exam-oriented analysis
📸 Instagram Updates
👉 Daily quick revision posts
👉 Exam facts & current affairs snippets
💼 LinkedIn
👉 Professional updates & exam insights
+Trusted by thousands of aspirants preparing for competitive exams