Topics at a Glance — Top 10 Exam-Relevant
- Nepal Border Dispute & No Mediation
- Ordinance Power and Judicial Independence
- PM E-DRIVE and Electric Buses
- India-Indonesia Strategic Partnership
- GDP Growth and Domestic Growth Drivers
- Northeast as Critical Mineral Frontier
- Deficient Southwest Monsoon Risk
- NFHS-6 and Child Nutrition
- AI Ecosystem for Judiciary
- Strait of Hormuz and Dark Fleet Risk
01
Nepal Not Seeking Mediation on Kalapani-Lipulekh-Limpiyadhura Dispute
GS-II | India and Neighbourhood | Bilateral Relations
NEWS
- Nepal Foreign Minister Shisir Khanal stated that Kathmandu is not seeking third-party mediation in the Kalapani-Lipulekh-Limpiyadhura border dispute.
- Nepal prefers resolving the issue through bilateral diplomatic engagement with India.
- India also maintained that the dispute should be addressed through the existing bilateral mechanism.
PRELIMS
- Kalapani-Lipulekh-Limpiyadhura lies near the tri-junction of India, Nepal and China/Tibet.
- Nepal released a revised political map in 2020, including these areas within its territory.
- Lipulekh Pass is important for trade and pilgrimage connectivity between India and Tibet.
- India and Nepal share an open border of about 1,751 km.
- 1950 India-Nepal Treaty of Peace and Friendship is a key foundation of bilateral ties.
MAINS
- The issue highlights the importance of sensitive border diplomacy in India’s neighbourhood policy.
- Third-party mediation can internationalise a bilateral issue and complicate India’s strategic interests.
- India-Nepal ties are deeply linked through culture, migration, trade, security and hydropower cooperation.
- Way forward: revive boundary talks, use historical evidence, strengthen institutional mechanisms and expand development cooperation.
02
The Ordinance Question Before the Supreme Court
GS-II | Constitution | Judiciary | Governance
NEWS
- Debate emerged over appointment of Supreme Court judges to posts created by a Presidential Ordinance.
- The Ordinance increased the sanctioned strength of Supreme Court judges from 34 to 38.
- Concerns were raised over judicial independence, tenure security and constitutional propriety.
PRELIMS
- Article 123: President can promulgate Ordinances when Parliament is not in session and immediate action is necessary.
- An Ordinance has the same force as law but must be approved by Parliament within the constitutional timeframe.
- Article 124: Establishment, composition and appointment of Supreme Court judges.
- NJAC judgment, 2015: Supreme Court struck down the National Judicial Appointments Commission.
- Collegium System governs appointments and transfers in the higher judiciary.
- Judicial independence is part of the Basic Structure Doctrine.
MAINS
- Ordinance-making power is an emergency legislative power, not a substitute for regular parliamentary law-making.
- Temporary creation of judicial posts may raise concerns about separation of powers and institutional autonomy.
- Judicial independence requires security of tenure, transparent appointments and minimal executive interference.
- Way forward: use Ordinances sparingly, ensure parliamentary scrutiny and protect independence of courts.
03
2,800 Low-Floor E-Buses Under PM E-DRIVE Scheme
GS-III | Infrastructure | Urban Transport | Clean Energy
NEWS
- Delhi government plans to induct 2,800 air-conditioned low-floor electric buses under the PM E-DRIVE scheme.
- The fleet will include both nine-metre and twelve-metre electric buses.
- The aim is to strengthen public transport and reduce vehicular emissions.
PRELIMS
- PM E-DRIVE: PM Electric Drive Revolution in Innovative Vehicle Enhancement.
- The scheme promotes electric mobility through demand and infrastructure support.
- Electric buses produce zero tailpipe emissions.
- Low-floor buses improve accessibility for senior citizens, children and persons with disabilities.
- Delhi public transport is operated through DTC and cluster bus networks.
- Transport sector is a major contributor to urban particulate matter and greenhouse gas emissions.
MAINS
- E-buses reduce urban air pollution, noise pollution and fossil fuel dependence.
- Public transport electrification supports India’s clean mobility and climate goals.
- Challenges include charging infrastructure, battery supply, grid load, maintenance and financial viability.
- Way forward: integrate buses with metro, improve last-mile connectivity, use renewable charging and develop battery recycling systems.
04
India-Indonesia Review Bilateral Ties
GS-II | International Relations | India and Southeast Asia | Indo-Pacific
NEWS
- India and Indonesia reviewed ties at the 8th India-Indonesia Joint Commission Meeting.
- Discussions covered defence, maritime security, trade, investment, healthcare, education, digital technology and culture.
- Both sides reaffirmed cooperation in the Indo-Pacific and multilateral forums.
PRELIMS
- India and Indonesia have a Comprehensive Strategic Partnership since 2018.
- Indonesia is India’s largest trading partner in Southeast Asia.
- Indonesia is the world’s largest archipelagic nation, with more than 17,000 islands.
- Both cooperate through ASEAN, East Asia Summit, G20, IORA and ASEAN-led mechanisms.
- Malacca Strait lies close to Indonesia and is one of the world’s busiest maritime trade routes.
MAINS
- Indonesia is crucial for India’s Act East Policy, Indo-Pacific strategy and maritime security.
- Cooperation helps secure sea lanes, energy routes and regional balance in Southeast Asia.
- Trade and digital cooperation can strengthen economic resilience and supply-chain diversification.
- Way forward: deepen defence cooperation, port connectivity, blue economy, ASEAN engagement and people-to-people exchanges.
05
GDP Growth at 7.7%: Strengths and Emerging Strains
GS-III | Indian Economy | Growth | Inflation | Macroeconomic Management
NEWS
- India’s GDP growth for FY 2025-26 was estimated at 7.7%, compared to 7.1% in the previous year.
- Growth was supported by private consumption, investment and services sector expansion.
- Concerns remain over crude oil prices, global trade disruptions, monsoon uncertainty and manufacturing slowdown.
PRELIMS
- GDP: Total value of goods and services produced within a country.
- GVA: Economic output excluding product taxes and subsidies.
- PFCE: Private Final Consumption Expenditure; indicates household demand.
- GFCF: Gross Fixed Capital Formation; indicates investment in fixed assets.
- NSO releases official GDP estimates.
- RBI uses GDP and inflation projections while framing monetary policy.
- CPI is India’s primary retail inflation indicator.
MAINS
- Strong GDP growth shows resilience of domestic demand, public investment and services.
- Manufacturing slowdown is a concern for jobs, exports and value-added production.
- External shocks can affect inflation, current account, investment flows and fiscal space.
- Way forward: boost private investment, reduce logistics costs, improve ease of doing business and strengthen manufacturing competitiveness.
06
Northeast as India’s Critical Mineral Resource Frontier
GS-I | North-East India | GS-III | Mineral Resources | Energy Security
NEWS
- Northeast India is gaining attention for its critical mineral reserves.
- The region is being viewed not only as a borderland but also as a strategic resource frontier.
- Critical minerals are important for clean energy, defence, electronics and advanced manufacturing.
PRELIMS
- Critical minerals are essential for EVs, batteries, semiconductors, renewable energy and defence technologies.
- Important minerals include lithium, graphite, cobalt, nickel and rare earth elements.
- GSI — Geological Survey of India — is India’s premier geological mapping and mineral exploration agency.
- India released its first official list of critical minerals in 2023.
- Northeastern states with mineral potential include Arunachal Pradesh, Meghalaya, Nagaland, Mizoram and Manipur.
MAINS
- Critical minerals are essential for India’s energy transition and strategic autonomy.
- Dependence on imports creates supply-chain vulnerability and geopolitical risk.
- Resource extraction in the Northeast must respect ecology, community rights and indigenous concerns.
- Way forward: scientific exploration, environmental safeguards, local benefit-sharing, value addition and responsible mining governance.
07
Deficient Southwest Monsoon Risk and Agriculture
GS-I | Indian Geography | Climatology | GS-III | Agriculture | Food Security
NEWS
- Concerns emerged over a possible deficient southwest monsoon.
- Rainfall shortfalls may affect agriculture, water availability, food inflation and rural livelihoods.
- Experts suggested using rainfall and fertiliser stress as an opportunity to promote climate-resilient crops.
PRELIMS
- Southwest Monsoon provides nearly 70-75% of India’s annual rainfall.
- IMD is responsible for weather forecasting and monsoon advisories.
- El Niño is abnormal warming of central and eastern Pacific waters; it often weakens Indian monsoon.
- LPA — Long Period Average — is used by IMD to assess monsoon performance.
- Kharif crops: rice, maize, cotton, pulses etc.
- Millets and pulses need less water and are more climate-resilient.
MAINS
- Monsoon variability affects agricultural output, reservoir levels, food inflation and rural demand.
- Fertiliser supply uncertainty can increase farm input costs and reduce profitability.
- Crop diversification towards pulses, oilseeds and millets can improve climate resilience and nutrition security.
- Way forward: micro-irrigation, drought-resistant seeds, MSP support for millets/pulses, water budgeting and climate advisories.
08
NFHS-6 and Child Nutrition: Sobering Warnings
GS-II | Health | Nutrition | Human Development | Welfare Schemes
NEWS
- NFHS-related data showed improvement in some national child nutrition indicators but worrying reversals in several states.
- Stunting declined nationally from 35.5% to 29.3%.
- Wasting declined from 7.7% to 5.2%, but some states recorded worsening underweight and wasting trends.
- Full vaccination coverage improved from 83.8% to 87.1%.
PRELIMS
- NFHS: National Family Health Survey; India’s largest household survey on health, nutrition and population indicators.
- Conducted under the Ministry of Health and Family Welfare.
- Stunting: low height-for-age; chronic undernutrition.
- Wasting: low weight-for-height; acute malnutrition.
- Underweight: low weight-for-age; captures chronic and acute malnutrition.
- Exclusive breastfeeding means only breast milk for the first six months.
- POSHAN Abhiyaan targets better nutrition outcomes for children, pregnant women and lactating mothers.
MAINS
- Child malnutrition weakens human capital, learning outcomes, productivity and long-term economic growth.
- State-level reversals show implementation gaps despite national schemes.
- Declining breastfeeding indicators require stronger maternal support and nutrition counselling.
- Way forward: strengthen Anganwadis, improve dietary diversity, monitor high-burden districts and integrate health, sanitation and nutrition interventions.
09
AI Ecosystem for the Judiciary
GS-II | Judiciary | Governance | E-Governance | GS-III | Artificial Intelligence
NEWS
- CJI Justice Surya Kant highlighted efforts to develop an indigenous AI ecosystem for Indian judiciary.
- The aim is to use AI as an aid to judicial functioning without replacing human reasoning.
- The judiciary is exploring a “Swadeshi Jurisprudence” approach suited to Indian constitutional values.
PRELIMS
- Supreme Court is India’s highest constitutional court and final interpreter of the Constitution.
- AI can assist in legal research, document review, case management and judicial administration.
- e-Courts Mission Mode Project aims to digitise court processes and improve access to justice.
- Judicial independence is a fundamental feature of democratic governance.
- AI systems require human oversight, accountability and transparency.
MAINS
- AI can reduce pendency by improving legal research, translation, case management and document processing.
- AI cannot replace judicial discretion, ethical reasoning and constitutional interpretation.
- Risks include algorithmic bias, opacity, privacy concerns and over-dependence on technology.
- Way forward: build indigenous datasets, ensure explainability, protect privacy and keep AI under judicial human supervision.
10
Strait of Hormuz and Dark Fleet Risk
GS-II | International Relations | GS-III | Energy Security | Maritime Security
NEWS
- Amid West Asian tensions, many energy tankers are reportedly switching off tracking systems while crossing the Strait of Hormuz.
- This practice is linked to “dark fleet” operations and rising maritime security risks.
- Disruption in the region can increase freight costs, insurance premiums and global energy prices.
PRELIMS
- Strait of Hormuz connects the Persian Gulf with the Gulf of Oman and the Arabian Sea.
- Nearly one-fifth of global petroleum consumption passes through the Strait of Hormuz.
- AIS: Automatic Identification System; international vessel-tracking system for navigation safety.
- Major exporters using the route include Saudi Arabia, Iraq, UAE, Kuwait and Qatar.
- India imports more than 80% of its crude oil requirement.
- IMO: International Maritime Organization regulates global shipping safety and navigation standards.
MAINS
- The Strait of Hormuz is one of the world’s most critical energy chokepoints.
- Any disruption directly affects India’s energy security, inflation, current account and shipping costs.
- Dark fleet practices increase risks of accidents, sanctions evasion and maritime insecurity.
- Way forward: diversify energy sources, strengthen naval presence, expand strategic petroleum reserves and promote renewable alternatives.
01
नेपाल सीमा विवाद: तीसरे पक्ष की मध्यस्थता नहीं
GS-II | भारत और पड़ोसी संबंध
NEWS
- नेपाल के विदेश मंत्री शिशिर खनाल ने कहा कि काठमांडू कलापानी-लिपुलेख-लिम्पियाधुरा सीमा विवाद में तीसरे पक्ष की मध्यस्थता नहीं चाहता है।
- नेपाल इस मुद्दे को भारत के साथ द्विपक्षीय कूटनीतिक संवाद के जरिये सुलझाना चाहता है।
- भारत ने भी कहा कि विवाद का समाधान मौजूदा द्विपक्षीय तंत्र के माध्यम से होना चाहिए।
PRELIMS
- कलापानी-लिपुलेख-लिम्पियाधुरा क्षेत्र भारत, नेपाल और चीन (तिब्बत) के त्रि-जंक्शन के पास स्थित है।
- नेपाल ने 2020 में संशोधित राजनीतिक मानचित्र जारी किया था, जिसमें इन क्षेत्रों को नेपाल के अंतर्गत दिखाया गया।
- लिपुलेख दर्रा भारत और तिब्बत के बीच व्यापार और तीर्थयात्रा का महत्वपूर्ण मार्ग है।
- भारत और नेपाल के बीच लगभग 1,751 किलोमीटर की खुली सीमा है।
- 1950 भारत-नेपाल शांति एवं मित्रता संधि द्विपक्षीय संबंधों का प्रमुख आधार है।
MAINS
- यह मुद्दा भारत की संवेदनशील पड़ोसी कूटनीति का महत्व दर्शाता है।
- तीसरे पक्ष की मध्यस्थता द्विपक्षीय मुद्दे को अंतर्राष्ट्रीय स्तर पर ले जा सकती है।
- भारत-नेपाल संबंध संस्कृति, प्रवास, व्यापार, सुरक्षा और जलविद्युत सहयोग से गहराई से जुड़े हैं।
- आगे की राह: सीमा वार्ता पुनः शुरू करना, ऐतिहासिक साक्ष्यों का उपयोग, संस्थागत तंत्र को मजबूत करना और विकास सहयोग बढ़ाना।
02
अध्यादेश का प्रश्न और सर्वोच्च न्यायालय
GS-II | संविधान | न्यायपालिका | शासन
NEWS
- राष्ट्रपति अध्यादेश द्वारा बनाए गए पदों पर सर्वोच्च न्यायालय के न्यायाधीशों की नियुक्ति को लेकर बहस शुरू हुई।
- इस अध्यादेश से सर्वोच्च न्यायालय के न्यायाधीशों की स्वीकृत संख्या 34 से बढ़ाकर 38 कर दी गई।
- न्यायिक स्वतंत्रता, पदावधि सुरक्षा और संवैधानिक औचित्य पर सवाल उठाए गए।
PRELIMS
- अनुच्छेद 123: जब संसद का सत्र नहीं चल रहा हो और तत्काल कार्रवाई आवश्यक हो तो राष्ट्रपति अध्यादेश जारी कर सकते हैं।
- अध्यादेश का बल संसद द्वारा पारित कानून के समान होता है, लेकिन उसे संवैधानिक समय-सीमा में संसद से अनुमोदित होना अनिवार्य है।
- अनुच्छेद 124: सर्वोच्च न्यायालय की स्थापना, संरचना और न्यायाधीशों की नियुक्ति से संबंधित।
- NJAC निर्णय, 2015: सर्वोच्च न्यायालय ने राष्ट्रीय न्यायिक नियुक्ति आयोग को असंवैधानिक घोषित किया।
- कॉलेजियम प्रणाली उच्च न्यायपालिका में नियुक्तियाँ और स्थानांतरण नियंत्रित करती है।
- न्यायिक स्वतंत्रता मूल संरचना सिद्धांत का भाग है।
MAINS
- अध्यादेश जारी करने की शक्ति एक आपातकालीन विधायी शक्ति है, न कि नियमित विधायन का विकल्प।
- अस्थायी रूप से न्यायिक पदों का सृजन शक्ति पृथक्करण और संस्थागत स्वायत्तता पर प्रश्न उठाता है।
- न्यायिक स्वतंत्रता के लिए पदावधि सुरक्षा, पारदर्शी नियुक्ति और न्यूनतम कार्यपालिका हस्तक्षेप आवश्यक है।
- आगे की राह: अध्यादेशों का सीमित उपयोग, संसदीय जवाबदेही और न्यायपालिका की स्वतंत्रता की रक्षा।
03
पीएम ई-ड्राइव योजना के तहत 2,800 लो-फ्लोर ई-बसें
GS-III | अवसंरचना | शहरी परिवहन | स्वच्छ ऊर्जा
NEWS
- दिल्ली सरकार ने पीएम ई-ड्राइव योजना के तहत 2,800 वातानुकूलित लो-फ्लोर इलेक्ट्रिक बसें शामिल करने की योजना बनाई है।
- बसों का बेड़ा नौ मीटर और बारह मीटर दोनों आकार की ई-बसों से बना होगा।
- इसका उद्देश्य सार्वजनिक परिवहन को मजबूत करना और वाहन उत्सर्जन को कम करना है।
PRELIMS
- पीएम ई-ड्राइव: पीएम इलेक्ट्रिक ड्राइव रिवोल्यूशन इन इनोवेटिव व्हीकल एनहांसमेंट।
- यह योजना मांग और अवसंरचना सहायता के माध्यम से विद्युत गतिशीलता को बढ़ावा देती है।
- विद्युत बसों से शून्य टेलपाइप उत्सर्जन होता है।
- लो-फ्लोर बसें वरिष्ठ नागरिकों, बच्चों और दिव्यांगजन के लिए सुलभ होती हैं।
- दिल्ली का सार्वजनिक परिवहन DTC और क्लस्टर बस नेटवर्क के माध्यम से संचालित होता है।
- शहरी क्षेत्रों में परिवहन क्षेत्र पार्टिकुलेट मैटर और ग्रीनहाउस गैसों का प्रमुख स्रोत है।
MAINS
- ई-बसें शहरी वायु प्रदूषण, ध्वनि प्रदूषण और जीवाश्म ईंधन पर निर्भरता को कम कर सकती हैं।
- सार्वजनिक परिवहन का विद्युतीकरण भारत के स्वच्छ गतिशीलता और जलवायु लक्ष्यों का समर्थन करता है।
- चुनौतियों में चार्जिंग अवसंरचना, बैटरी आपूर्ति, ग्रिड लोड, रखरखाव और वित्तीय व्यवहार्यता शामिल हैं।
- आगे की राह: मेट्रो के साथ एकीकरण, अंतिम-मील कनेक्टिविटी, नवीकरणीय चार्जिंग और बैटरी रीसाइक्लिंग।
04
भारत-इंडोनेशिया द्विपक्षीय संबंधों की समीक्षा
GS-II | अंतर्राष्ट्रीय संबंध | दक्षिण-पूर्व एशिया | हिंद-प्रशांत
NEWS
- भारत और इंडोनेशिया ने 8वीं भारत-इंडोनेशिया संयुक्त आयोग बैठक में द्विपक्षीय संबंधों की समीक्षा की।
- चर्चा में रक्षा, समुद्री सुरक्षा, व्यापार, निवेश, स्वास्थ्य, शिक्षा, डिजिटल प्रौद्योगिकी और संस्कृति शामिल रहे।
- दोनों पक्षों ने हिंद-प्रशांत और बहुपक्षीय मंचों पर सहयोग की पुनः पुष्टि की।
PRELIMS
- भारत और इंडोनेशिया के बीच वर्ष 2018 से व्यापक रणनीतिक साझेदारी है।
- इंडोनेशिया भारत का दक्षिण-पूर्व एशिया में सबसे बड़ा व्यापारिक साझेदार है।
- इंडोनेशिया दुनिया का सबसे बड़ा द्वीपसमूह राष्ट्र है, जिसमें 17,000 से अधिक द्वीप हैं।
- दोनों देश ASEAN, East Asia Summit, G20, IORA और ASEAN नेतृत्व वाले मंचों पर सहयोग करते हैं।
- मलक्का जलडमरूमध्य इंडोनेशिया के पास स्थित विश्व के सबसे व्यस्त समुद्री व्यापार मार्गों में से एक है।
MAINS
- इंडोनेशिया भारत की एक्ट ईस्ट नीति, हिंद-प्रशांत रणनीति और समुद्री सुरक्षा के लिए महत्वपूर्ण है।
- यह सहयोग समुद्री मार्गों, ऊर्जा मार्गों और दक्षिण-पूर्व एशिया में क्षेत्रीय संतुलन को सुरक्षित करने में सहायक है।
- व्यापार और डिजिटल सहयोग आपूर्ति श्रृंखला विविधीकरण और आर्थिक लचीलापन बढ़ा सकते हैं।
- आगे की राह: रक्षा सहयोग, पोर्ट कनेक्टिविटी, ब्लू इकोनॉमी, ASEAN जुड़ाव और लोगों के बीच आदान-प्रदान को गहरा करना।
05
7.7% जीडीपी वृद्धि: ताकत और उभरती चुनौतियाँ
GS-III | भारतीय अर्थव्यवस्था | विकास | मुद्रास्फीति | समष्टि अर्थशास्त्र
NEWS
- वित्त वर्ष 2025-26 में भारत की जीडीपी वृद्धि दर 7.7% रहने का अनुमान है, जो पिछले वर्ष के 7.1% से अधिक है।
- निजी उपभोग, निवेश और सेवा क्षेत्र के विस्तार ने विकास को समर्थन दिया।
- कच्चे तेल की कीमतों, वैश्विक व्यापार व्यवधानों, मानसून अनिश्चितता और विनिर्माण मंदी को लेकर चिंताएँ बनी हुई हैं।
PRELIMS
- GDP: किसी देश में एक निश्चित अवधि में उत्पादित वस्तुओं और सेवाओं का कुल मूल्य।
- GVA: करों और सब्सिडी के प्रभाव को हटाकर आर्थिक उत्पादन का मापन।
- PFCE: निजी अंतिम उपभोग व्यय; घरेलू माँग का संकेतक।
- GFCF: सकल स्थायी पूंजी निर्माण; स्थायी परिसंपत्तियों में निवेश का संकेतक।
- NSO आधिकारिक GDP अनुमान जारी करता है।
- RBI मौद्रिक नीति निर्धारण में GDP और मुद्रास्फीति अनुमानों का उपयोग करता है।
- CPI भारत का प्रमुख खुदरा मुद्रास्फीति सूचकांक है।
MAINS
- मजबूत GDP वृद्धि घरेलू माँग, सार्वजनिक निवेश और सेवा क्षेत्र की लचीलापन दिखाती है।
- विनिर्माण मंदी रोजगार, निर्यात और मूल्य-संवर्धित उत्पादन के लिए चिंता का विषय है।
- बाहरी झटके मुद्रास्फीति, चालू खाता, निवेश प्रवाह और राजकोषीय स्थिति को प्रभावित कर सकते हैं।
- आगे की राह: निजी निवेश बढ़ाना, लॉजिस्टिक्स लागत कम करना, ईज़ ऑफ डूइंग बिज़नेस में सुधार और विनिर्माण प्रतिस्पर्धात्मकता को मजबूत करना।
06
उत्तर-पूर्व भारत: रणनीतिक खनिज सीमा
GS-I | उत्तर-पूर्व भारत | GS-III | खनिज संसाधन | ऊर्जा सुरक्षा
NEWS
- उत्तर-पूर्व भारत अपने महत्वपूर्ण खनिज भंडार के कारण चर्चा में है।
- इस क्षेत्र को अब केवल सीमांत क्षेत्र नहीं बल्कि रणनीतिक संसाधन सीमांत के रूप में देखा जा रहा है।
- क्रिटिकल खनिज स्वच्छ ऊर्जा, रक्षा, इलेक्ट्रॉनिक्स और उन्नत विनिर्माण के लिए महत्वपूर्ण हैं।
PRELIMS
- क्रिटिकल खनिज EV, बैटरी, सेमीकंडक्टर, नवीकरणीय ऊर्जा और रक्षा प्रौद्योगिकी के लिए आवश्यक हैं।
- महत्वपूर्ण खनिजों में लिथियम, ग्रेफाइट, कोबाल्ट, निकल और दुर्लभ पृथ्वी तत्व शामिल हैं।
- GSI — भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण — भूवैज्ञानिक मानचित्रण और खनिज अन्वेषण की प्रमुख एजेंसी है।
- भारत ने 2023 में पहली आधिकारिक क्रिटिकल खनिज सूची जारी की।
- खनिज क्षमता वाले पूर्वोत्तर राज्यों में अरुणाचल प्रदेश, मेघालय, नागालैंड, मिज़ोरम और मणिपुर शामिल हैं।
MAINS
- क्रिटिकल खनिज भारत के ऊर्जा संक्रमण और रणनीतिक स्वायत्तता के लिए आवश्यक हैं।
- आयात पर निर्भरता आपूर्ति श्रृंखला भेद्यता और भू-राजनीतिक जोखिम पैदा करती है।
- पूर्वोत्तर में संसाधन निष्कर्षण पर्यावरण, सामुदायिक अधिकारों और स्वदेशी चिंताओं का सम्मान करना चाहिए।
- आगे की राह: वैज्ञानिक अन्वेषण, पर्यावरण सुरक्षा, स्थानीय लाभ-साझाकरण, मूल्य संवर्धन और जिम्मेदार खनन शासन।
07
कमजोर दक्षिण-पश्चिम मानसून का जोखिम
GS-I | भारतीय भूगोल | जलवायु | GS-III | कृषि | खाद्य सुरक्षा
NEWS
- संभावित कमजोर दक्षिण-पश्चिम मानसून को लेकर चिंताएँ सामने आई हैं।
- वर्षा की कमी कृषि, जल उपलब्धता, खाद्य मुद्रास्फीति और ग्रामीण आजीविका को प्रभावित कर सकती है।
- विशेषज्ञों ने जलवायु-अनुकूल फसलों को बढ़ावा देने का सुझाव दिया।
PRELIMS
- दक्षिण-पश्चिम मानसून भारत की वार्षिक वर्षा का लगभग 70-75% प्रदान करता है।
- IMD मौसम पूर्वानुमान और मानसून सलाहकार जारी करने के लिए उत्तरदायी है।
- एल नीनो प्रशांत महासागर के मध्य और पूर्वी भागों में असामान्य गर्मी है; यह अक्सर भारतीय मानसून को कमजोर करता है।
- LPA — दीर्घावधि औसत — मानसून प्रदर्शन के मूल्यांकन के लिए उपयोग किया जाता है।
- खरीफ फसलें: चावल, मक्का, कपास, दालें आदि।
- मोटे अनाज और दालों को कम पानी की आवश्यकता होती है और वे जलवायु-अनुकूल होते हैं।
MAINS
- मानसून की अनिश्चितता कृषि उत्पादन, जलाशय स्तर, खाद्य मुद्रास्फीति और ग्रामीण माँग को प्रभावित करती है।
- उर्वरक आपूर्ति अनिश्चितता कृषि लागत बढ़ा सकती है।
- दालों, तिलहन और मोटे अनाज की ओर फसल विविधीकरण जलवायु लचीलापन और पोषण सुरक्षा बढ़ा सकता है।
- आगे की राह: सूक्ष्म सिंचाई, सूखा-प्रतिरोधी बीज, मोटे अनाज/दालों के लिए MSP समर्थन, जल बजट और जलवायु सलाह।
08
NFHS-6 और बाल पोषण: गंभीर चेतावनियाँ
GS-II | स्वास्थ्य | पोषण | मानव विकास | कल्याणकारी योजनाएँ
NEWS
- NFHS आंकड़ों में कुछ राष्ट्रीय संकेतकों में सुधार दिखा, लेकिन कई राज्यों में चिंताजनक गिरावट भी दर्ज हुई।
- स्टंटिंग राष्ट्रीय स्तर पर 35.5% से घटकर 29.3% हुआ।
- वेस्टिंग 7.7% से घटकर 5.2% हुआ, लेकिन कुछ राज्यों में अंडरवेट और वेस्टिंग बिगड़े।
- पूर्ण टीकाकरण कवरेज 83.8% से बढ़कर 87.1% हुआ।
PRELIMS
- NFHS: राष्ट्रीय परिवार स्वास्थ्य सर्वेक्षण; स्वास्थ्य, पोषण और जनसंख्या संकेतकों पर भारत का सबसे बड़ा घरेलू सर्वेक्षण।
- यह स्वास्थ्य एवं परिवार कल्याण मंत्रालय के तहत आयोजित किया जाता है।
- स्टंटिंग: उम्र के अनुसार कम लंबाई; दीर्घकालिक कुपोषण।
- वेस्टिंग: लंबाई के अनुसार कम वजन; तीव्र कुपोषण।
- अंडरवेट: उम्र के अनुसार कम वजन; दीर्घकालिक और तीव्र दोनों कुपोषण दर्शाता है।
- विशेष स्तनपान का अर्थ है पहले छह महीने तक केवल माँ का दूध।
- पोषण अभियान बच्चों, गर्भवती महिलाओं और स्तनपान कराने वाली माताओं के पोषण को बेहतर बनाने का कार्यक्रम है।
MAINS
- बाल कुपोषण मानव पूंजी, सीखने के परिणामों, उत्पादकता और दीर्घकालिक आर्थिक विकास को कमजोर करता है।
- राज्य-स्तर पर गिरावट राष्ट्रीय योजनाओं के बावजूद कार्यान्वयन खामियों को दर्शाती है।
- स्तनपान संकेतकों में गिरावट के लिए मातृ सहायता और पोषण परामर्श को मजबूत करना आवश्यक है।
- आगे की राह: आंगनवाड़ी सेवाओं को मजबूत करना, आहार विविधता, उच्च-भार वाले जिलों की निगरानी और स्वास्थ्य, स्वच्छता व पोषण का एकीकरण।
09
न्यायपालिका के लिए AI पारिस्थितिकी तंत्र
GS-II | न्यायपालिका | शासन | ई-गवर्नेंस | GS-III | कृत्रिम बुद्धिमत्ता
NEWS
- भारत के मुख्य न्यायाधीश जस्टिस सूर्यकांत ने भारतीय न्यायपालिका के लिए स्वदेशी AI पारिस्थितिकी तंत्र विकसित करने के प्रयासों पर प्रकाश डाला।
- उद्देश्य मानवीय तर्क को प्रतिस्थापित किए बिना AI को न्यायिक सहायक के रूप में उपयोग करना है।
- न्यायपालिका भारतीय संवैधानिक मूल्यों के अनुरूप "स्वदेशी न्यायशास्त्र" दृष्टिकोण तलाश रही है।
PRELIMS
- सर्वोच्च न्यायालय भारत का सर्वोच्च संवैधानिक न्यायालय और संविधान का अंतिम व्याख्याता है।
- AI कानूनी अनुसंधान, दस्तावेज़ समीक्षा, केस प्रबंधन और न्यायिक प्रशासन में सहायक हो सकता है।
- ई-कोर्ट मिशन मोड प्रोजेक्ट का उद्देश्य न्यायालय प्रक्रियाओं का डिजिटलीकरण कर न्याय तक पहुँच सुधारना है।
- न्यायिक स्वतंत्रता लोकतांत्रिक शासन की मूलभूत विशेषता है।
- AI प्रणालियों के लिए मानवीय निरीक्षण, जवाबदेही और पारदर्शिता आवश्यक है।
MAINS
- AI कानूनी अनुसंधान, अनुवाद, केस प्रबंधन और दस्तावेज़ प्रसंस्करण से लंबित मामलों को कम कर सकता है।
- AI न्यायिक विवेक, नैतिक तर्क और संवैधानिक व्याख्या का विकल्प नहीं हो सकता।
- जोखिमों में एल्गोरिदम पूर्वाग्रह, अपारदर्शिता, गोपनीयता चिंताएँ और तकनीक पर अत्यधिक निर्भरता शामिल हैं।
- आगे की राह: स्वदेशी डेटासेट विकास, व्याख्या क्षमता, गोपनीयता सुरक्षा और मानवीय न्यायिक पर्यवेक्षण।
10
होर्मुज जलडमरूमध्य और डार्क फ्लीट जोखिम
GS-II | अंतर्राष्ट्रीय संबंध | GS-III | ऊर्जा सुरक्षा | समुद्री सुरक्षा
NEWS
- पश्चिम एशिया में तनाव के बीच कई ऊर्जा टैंकरों ने होर्मुज जलडमरूमध्य से गुजरते समय ट्रैकिंग सिस्टम बंद किए।
- यह "डार्क फ्लीट" संचालन और बढ़ती समुद्री सुरक्षा जोखिमों से जुड़ा है।
- क्षेत्र में व्यवधान माल ढुलाई लागत, बीमा प्रीमियम और वैश्विक ऊर्जा कीमतों को बढ़ा सकता है।
PRELIMS
- होर्मुज जलडमरूमध्य फ़ारस की खाड़ी को ओमान की खाड़ी और अरब सागर से जोड़ता है।
- विश्व की लगभग एक-पाँचवीं पेट्रोलियम खपत इसी मार्ग से गुजरती है।
- AIS: स्वचालित पहचान प्रणाली; नौवहन सुरक्षा हेतु अंतर्राष्ट्रीय जहाज-ट्रैकिंग प्रणाली।
- इस मार्ग का उपयोग करने वाले प्रमुख निर्यातकों में सऊदी अरब, इराक, UAE, कुवैत और क़तर शामिल हैं।
- भारत अपनी कच्चे तेल की आवश्यकता का 80% से अधिक आयात करता है।
- IMO: अंतर्राष्ट्रीय समुद्री संगठन वैश्विक शिपिंग सुरक्षा और नौवहन मानकों को नियंत्रित करता है।
MAINS
- होर्मुज जलडमरूमध्य विश्व के सबसे महत्वपूर्ण ऊर्जा चोकपॉइंट्स में से एक है।
- कोई भी व्यवधान सीधे भारत की ऊर्जा सुरक्षा, मुद्रास्फीति, चालू खाता और शिपिंग लागत को प्रभावित करता है।
- डार्क फ्लीट प्रथाएँ दुर्घटनाओं, प्रतिबंध उल्लंघन और समुद्री असुरक्षा का जोखिम बढ़ाती हैं।
- आगे की राह: ऊर्जा स्रोतों का विविधीकरण, नौसैनिक उपस्थिति मजबूत करना, सामरिक पेट्रोलियम भंडार का विस्तार और नवीकरणीय विकल्पों को बढ़ावा देना।
01
நேபாள எல்லை விவகாரம்: நடுவர் தேவை இல்லை
GS-II | இந்தியா மற்றும் அண்டை நாடுகள்
NEWS
- நேபாள வெளியுறவு அமைச்சர் ஷிஷிர் கனால், காத்மாண்டு Kalapani-Lipulekh-Limpiyadhura எல்லை விவகாரத்தில் மூன்றாம் தரப்பு நடுவர் தேவையில்லை என்று தெளிவுபடுத்தினார்.
- இந்தியாவுடன் இருதரப்பு இராஜதந்திர உரையாடல் மூலம் தீர்வு காண விரும்புவதாக நேபாளம் தெரிவித்துள்ளது.
- இந்தியாவும் இந்த விவகாரம் தற்போதுள்ள இருதரப்பு அமைப்பு மூலமே தீர்க்கப்பட வேண்டும் என்று வலியுறுத்தியது.
PRELIMS
- Kalapani-Lipulekh-Limpiyadhura பகுதி இந்தியா, நேபாளம் மற்றும் சீனா/திபெத் ஆகியவற்றின் முச்சந்திக்கு அருகில் உள்ளது.
- நேபாளம் 2020-ல் புதுப்பிக்கப்பட்ட அரசியல் வரைபடத்தை வெளியிட்டது, இந்தப் பகுதிகளை உள்ளடக்கியது.
- Lipulekh Pass இந்தியா-திபெத் இடையிலான வர்த்தக மற்றும் யாத்திரை தொடர்புக்கு முக்கியமானது.
- இந்தியா-நேபாளம் இடையே சுமார் 1,751 கி.மீ. திறந்த எல்லை உள்ளது.
- 1950 இந்தியா-நேபாள சமாதான மற்றும் நட்பு ஒப்பந்தம் இருதரப்பு உறவுகளின் முக்கிய அடித்தளமாகும்.
MAINS
- இது இந்தியாவின் உணர்வுபூர்வமான அண்டை நாட்டு இராஜதந்திரத்தின் முக்கியத்துவத்தை எடுத்துக்காட்டுகிறது.
- மூன்றாம் தரப்பு நடுவர் முயற்சி ஒரு இருதரப்பு பிரச்சனையை சர்வதேச மயமாக்கும் அபாயம் உள்ளது.
- இந்தியா-நேபாள உறவுகள் கலாச்சாரம், இடம்பெயர்வு, வர்த்தகம், பாதுகாப்பு மற்றும் நீர் மின்சாரம் ஆகியவற்றுடன் ஆழமாக இணைக்கப்பட்டுள்ளன.
- முன்னோக்கு: எல்லை பேச்சுவார்த்தைகளை மீண்டும் தொடங்குதல், வரலாற்று ஆதாரங்கள், நிறுவன ரீதியான வழிமுறைகள் மற்றும் வளர்ச்சி ஒத்துழைப்பு.
02
அதிவரவு சட்டமன்றத்திற்கு முன்: உச்ச நீதிமன்றம் மற்றும் அதிவரவு அதிகாரம்
GS-II | அரசியலமைப்பு | நீதித்துறை | ஆட்சி
NEWS
- ஜனாதிபதி அதிவரவு மூலம் உருவாக்கப்பட்ட பதவிகளில் உச்ச நீதிமன்ற நீதிபதிகள் நியமனம் குறித்து விவாதம் எழுந்தது.
- இந்த அதிவரவு மூலம் உச்ச நீதிமன்ற நீதிபதிகளின் அனுமதிக்கப்பட்ட எண்ணிக்கை 34-இல் இருந்து 38 ஆக உயர்த்தப்பட்டது.
- நீதித்துறை சுதந்திரம், பதவிக்கால பாதுகாப்பு மற்றும் அரசியலமைப்பு தகுதி குறித்து கேள்விகள் எழுப்பப்பட்டன.
PRELIMS
- அரசியலமைப்பு சட்டம் 123: பாராளுமன்றம் கூடாத நேரத்தில் உடனடி நடவடிக்கை தேவைப்படும்போது ஜனாதிபதி அதிவரவு பிறப்பிக்கலாம்.
- அதிவரவுக்கு பாராளுமன்றத்தின் சட்டத்திற்கு இணையான சக்தி உண்டு, ஆனால் அரசியலமைப்பு காலக்கெடுவுக்குள் பாராளுமன்றம் அங்கீகரிக்க வேண்டும்.
- அரசியலமைப்பு சட்டம் 124: உச்ச நீதிமன்ற நிறுவனம், அமைப்பு மற்றும் நீதிபதி நியமனம் தொடர்பானது.
- NJAC தீர்ப்பு, 2015: உச்ச நீதிமன்றம் தேசிய நீதித்துறை நியமன ஆணையத்தை ரத்து செய்தது.
- கல்லூரியம் முறை உயர் நீதித்துறையில் நியமனங்கள் மற்றும் இடமாற்றங்களை நிர்வகிக்கிறது.
- நீதித்துறை சுதந்திரம் அடிப்படை கட்டமைப்பு கோட்பாட்டின் பகுதியாகும்.
MAINS
- அதிவரவு பிறப்பிப்பதற்கான அதிகாரம் ஒரு அவசர சட்டமன்ற அதிகாரமாகும், வழக்கமான சட்டமன்ற நடவடிக்கைக்கு மாற்றாக அல்ல.
- தற்காலிக நீதித்துறை பதவிகளை உருவாக்குவது அதிகார பிரிப்பு மற்றும் நிறுவன சுயாட்சி குறித்து கேள்விகளை எழுப்பும்.
- நீதித்துறை சுதந்திரத்திற்கு பதவிக்கால பாதுகாப்பு, வெளிப்படையான நியமனங்கள் மற்றும் குறைந்தபட்ச நிர்வாக தலையீடு தேவை.
- முன்னோக்கு: அதிவரவுகளை குறைவாக பயன்படுத்துதல், பாராளுமன்ற கண்காணிப்பு மற்றும் நீதிமன்றங்களின் சுதந்திரத்தைப் பாதுகாத்தல்.
03
PM E-DRIVE திட்டத்தின் கீழ் 2,800 குறைந்த-தள மின்சார பேருந்துகள்
GS-III | உள்கட்டமைப்பு | நகர்ப்புற போக்குவரத்து | சுத்தமான ஆற்றல்
NEWS
- டெல்லி அரசு PM E-DRIVE திட்டத்தின் கீழ் 2,800 குளிரூட்டப்பட்ட குறைந்த-தள மின்சார பேருந்துகளை இணைக்க திட்டமிட்டுள்ளது.
- பேருந்து கடற்படையில் ஒன்பது மீட்டர் மற்றும் பன்னிரண்டு மீட்டர் மின்சார பேருந்துகள் இரண்டும் இடம்பெறும்.
- நோக்கம் பொது போக்குவரத்தை வலுப்படுத்துவது மற்றும் வாகன உமிழ்வைக் குறைப்பது.
PRELIMS
- PM E-DRIVE: PM Electric Drive Revolution in Innovative Vehicle Enhancement.
- இந்தத் திட்டம் தேவை மற்றும் உள்கட்டமைப்பு ஆதரவின் மூலம் மின் இயக்கத்தை ஊக்குவிக்கிறது.
- மின்சார பேருந்துகள் பூஜ்ஜிய வால்வு உமிழ்வை வெளியிடுகின்றன.
- குறைந்த-தள பேருந்துகள் முதியவர்கள், குழந்தைகள் மற்றும் மாற்றுத்திறனாளிகளுக்கு அணுகல்தன்மையை மேம்படுத்துகின்றன.
- டெல்லி பொது போக்குவரத்து DTC மற்றும் கிளஸ்டர் பேருந்து நெட்வொர்க் மூலம் இயங்குகிறது.
- போக்குவரத்து துறை நகர்ப்புற துகள் பொருட்கள் மற்றும் பசுமை இல்ல வாயு உமிழ்வுக்கு முக்கிய காரணமாகும்.
MAINS
- மின்சார பேருந்துகள் நகர்ப்புற காற்று மாசு, சத்தம் மாசு மற்றும் புதைபடிவ எரிபொருள் சார்புநிலையை குறைக்கும்.
- பொது போக்குவரத்து மின்மயமாக்கல் இந்தியாவின் சுத்தமான இயக்கம் மற்றும் காலநிலை இலக்குகளுக்கு ஆதரவாக அமைகிறது.
- சவால்களில் சார்ஜிங் உள்கட்டமைப்பு, பேட்டரி விநியோகம், கிரிட் சுமை, பராமரிப்பு மற்றும் நிதி வாய்ப்பு ஆகியவை அடங்கும்.
- முன்னோக்கு: மெட்ரோவுடன் ஒருங்கிணைப்பு, கடைசி-மைல் இணைப்பு, புதுப்பிக்கத்தக்க சார்ஜிங் மற்றும் பேட்டரி மறுசுழற்சி.
04
இந்தியா-இந்தோனேசியா இருதரப்பு உறவுகள் மறுஆய்வு
GS-II | சர்வதேச உறவுகள் | தென்கிழக்கு ஆசியா | இந்தோ-பசிபிக்
NEWS
- இந்தியா மற்றும் இந்தோனேசியா 8வது இந்தியா-இந்தோனேசியா கூட்டு ஆணைக் குழு கூட்டத்தில் உறவுகளை மறுஆய்வு செய்தன.
- பாதுகாப்பு, கடற்படை ஒத்துழைப்பு, வர்த்தகம், முதலீடு, சுகாதாரம், கல்வி, டிஜிட்டல் தொழில்நுட்பம் மற்றும் கலாச்சாரம் குறித்து விவாதிக்கப்பட்டது.
- இரு தரப்பும் இந்தோ-பசிபிக் மற்றும் பலதரப்பு மன்றங்களில் ஒத்துழைப்பை மீண்டும் உறுதிப்படுத்தின.
PRELIMS
- இந்தியாவுக்கும் இந்தோனேசியாவுக்கும் இடையே 2018 முதல் விரிவான மூலோபாய கூட்டாண்மை உள்ளது.
- இந்தோனேசியா தென்கிழக்கு ஆசியாவில் இந்தியாவின் மிகப்பெரிய வர்த்தக கூட்டாளி.
- இந்தோனேசியா உலகின் மிகப்பெரிய தீவுக்கூட்ட நாடு ஆகும், 17,000-க்கும் அதிகமான தீவுகள் கொண்டது.
- இரு நாடுகளும் ASEAN, கிழக்கு ஆசியா உச்சிமாநாடு, G20, IORA மற்றும் ASEAN தலைமையிலான அமைப்புகள் மூலம் ஒத்துழைக்கின்றன.
- மலாக்கா ஜலசந்தி இந்தோனேசியாவுக்கு அருகில் அமைந்துள்ள உலகின் மிக பரபரப்பான கடற்படை வர்த்தக வழிகளில் ஒன்றாகும்.
MAINS
- இந்தோனேசியா இந்தியாவின் ஆக்ட் ஈஸ்ட் கொள்கை, இந்தோ-பசிபிக் உத்தி மற்றும் கடற்படை பாதுகாப்புக்கு முக்கியமானது.
- இந்த ஒத்துழைப்பு கடல் வழித்தடங்கள், ஆற்றல் வழித்தடங்கள் மற்றும் தென்கிழக்கு ஆசியாவில் பிராந்திய சமநிலையைப் பாதுகாக்க உதவுகிறது.
- வர்த்தக மற்றும் டிஜிட்டல் ஒத்துழைப்பு விநியோக சங்கிலி பன்முகத்தன்மை மற்றும் பொருளாதார மீட்சியை வலுப்படுத்தும்.
- முன்னோக்கு: பாதுகாப்பு ஒத்துழைப்பு, துறைமுக இணைப்பு, நீல பொருளாதாரம், ASEAN ஈடுபாடு மற்றும் மக்களிடையேயான தொடர்புகளை ஆழப்படுத்துதல்.
05
7.7% GDP வளர்ச்சி: வலிமைகள் மற்றும் எழும் சவால்கள்
GS-III | இந்திய பொருளாதாரம் | வளர்ச்சி | பணவீக்கம் | மேக்ரோ பொருளாதார மேலாண்மை
NEWS
- நிதி ஆண்டு 2025-26-ல் இந்தியாவின் GDP வளர்ச்சி 7.7% என மதிப்பிடப்பட்டது, இது முந்தைய ஆண்டின் 7.1% ஐ விட அதிகம்.
- தனியார் நுகர்வு, முதலீடு மற்றும் சேவைத் துறை விரிவாக்கம் ஆகியவை வளர்ச்சிக்கு ஆதரவாக இருந்தன.
- கச்சா எண்ணெய் விலைகள், உலகளாவிய வர்த்தக இடையூறுகள், பருவமழை நிச்சயமற்ற தன்மை மற்றும் உற்பத்தி மந்தம் குறித்த கவலைகள் நிலவுகின்றன.
PRELIMS
- GDP: ஒரு குறிப்பிட்ட காலத்தில் நாட்டின் எல்லைக்குள் உற்பத்தி செய்யப்பட்ட பொருட்கள் மற்றும் சேவைகளின் மொத்த மதிப்பு.
- GVA: தயாரிப்பு வரிகள் மற்றும் மானியங்களின் விளைவை நீக்கிய பொருளாதார உற்பத்தி.
- PFCE: தனியார் இறுதி நுகர்வு செலவு; வீட்டு நுகர்வு தேவையின் அறிகுறி.
- GFCF: மொத்த நிலையான மூலதன உருவாக்கம்; நிலையான சொத்துக்களில் முதலீட்டின் அறிகுறி.
- NSO அதிகாரப்பூர்வ GDP மதிப்பீடுகளை வெளியிடுகிறது.
- RBI பணவியல் கொள்கையை வடிவமைக்கும்போது GDP மற்றும் பணவீக்க மதிப்பீடுகளைப் பயன்படுத்துகிறது.
- CPI இந்தியாவின் முதன்மை சில்லறை பணவீக்க குறியீடாகும்.
MAINS
- வலுவான GDP வளர்ச்சி உள்நாட்டு தேவை, பொது முதலீடு மற்றும் சேவைகளின் மீட்சியைக் காட்டுகிறது.
- உற்பத்தி மந்தம் வேலைவாய்ப்பு, ஏற்றுமதி மற்றும் மதிப்பு கூட்டப்பட்ட உற்பத்திக்கு கவலையாக உள்ளது.
- வெளிப்புற அதிர்ச்சிகள் பணவீக்கம், நடப்பு கணக்கு, முதலீட்டு ஓட்டங்கள் மற்றும் நிதி இடத்தை பாதிக்கலாம்.
- முன்னோக்கு: தனியார் முதலீட்டை அதிகரித்தல், தளவாட செலவைக் குறைத்தல், வணிக செய்வதற்கான எளிமையை மேம்படுத்துதல் மற்றும் உற்பத்தி போட்டித்தன்மையை வலுப்படுத்துதல்.
06
வடகிழக்கு இந்தியா: மூலோபாய தாது வள முனை
GS-I | வடகிழக்கு இந்தியா | GS-III | கனிம வளங்கள் | ஆற்றல் பாதுகாப்பு
NEWS
- வடகிழக்கு இந்தியா தனது முக்கிய தாது இருப்புகளுக்காக கவனம் பெறுகிறது.
- இப்பகுதி இப்போது எல்லைப் பகுதியாக மட்டுமல்லாமல் மூலோபாய வள முனையாகவும் கருதப்படுகிறது.
- முக்கிய தாதுக்கள் சுத்தமான ஆற்றல், பாதுகாப்பு, மின்னணுவியல் மற்றும் மேம்பட்ட உற்பத்திக்கு முக்கியம்.
PRELIMS
- முக்கிய தாதுக்கள் EV, பேட்டரிகள், செமிகண்டக்டர்கள், புதுப்பிக்கத்தக்க ஆற்றல் மற்றும் பாதுகாப்பு தொழில்நுட்பங்களுக்கு அவசியம்.
- முக்கிய தாதுக்களில் லித்தியம், கிராஃபைட், கோபால்ட், நிக்கல் மற்றும் அரிய பூமி தனிமங்கள் அடங்கும்.
- GSI — இந்திய புவியியல் ஆய்வு — இந்தியாவின் முதன்மை புவியியல் மற்றும் கனிம ஆய்வு அமைப்பு.
- இந்தியா 2023-ல் அதிகாரப்பூர்வ முக்கிய தாதுக்கள் பட்டியலை வெளியிட்டது.
- கனிம திறன் கொண்ட வடகிழக்கு மாநிலங்களில் அருணாச்சல பிரதேசம், மேகாலயா, நாகாலாந்து, மிசோரம் மற்றும் மணிப்பூர் அடங்கும்.
MAINS
- முக்கிய தாதுக்கள் இந்தியாவின் ஆற்றல் மாற்றம் மற்றும் மூலோபாய சுயாட்சிக்கு அவசியம்.
- இறக்குமதி சார்பு விநியோக சங்கிலி பாதிப்பு மற்றும் புவி-அரசியல் அபாயத்தை உருவாக்குகிறது.
- வடகிழக்கில் வள எடுப்பு சுற்றுச்சூழல், சமூக உரிமைகள் மற்றும் பழங்குடி கவலைகளை மதிக்க வேண்டும்.
- முன்னோக்கு: விஞ்ஞான ஆய்வு, சுற்றுச்சூழல் பாதுகாப்பு, உள்ளூர் பலன் பகிர்வு, மதிப்பு கூட்டல் மற்றும் பொறுப்பான சுரங்க ஆட்சி.
07
பற்றாக்குறை தென்மேற்கு பருவமழை அபாயம்
GS-I | இந்திய புவியியல் | காலநிலை | GS-III | வேளாண்மை | உணவு பாதுகாப்பு
NEWS
- சாத்தியமான பற்றாக்குறை தென்மேற்கு பருவமழை குறித்து கவலைகள் எழுந்தன.
- மழை பற்றாக்குறை வேளாண்மை, நீர் இருப்பு, உணவு பணவீக்கம் மற்றும் கிராமப்புற வாழ்வாதாரங்களை பாதிக்கலாம்.
- நிபுணர்கள் காலநிலை-தக适应 பயிர்களை ஊக்குவிப்பதற்கான ஆலோசனை வழங்கினர்.
PRELIMS
- தென்மேற்கு பருவமழை இந்தியாவின் ஆண்டு மழையில் சுமார் 70-75% வழங்குகிறது.
- IMD வானிலை முன்னறிவிப்பு மற்றும் பருவமழை ஆலோசனைகளுக்கு பொறுப்பு.
- எல் நினோ மத்திய மற்றும் கிழக்கு பசிபிக் கடலின் அசாதாரண வெப்பமாகும்; இது பெரும்பாலும் இந்திய பருவமழையை பலவீனப்படுத்துகிறது.
- LPA — நீண்ட கால சராசரி — பருவமழை செயல்திறனை மதிப்பிட பயன்படுகிறது.
- காரிஃப் பயிர்கள்: அரிசி, மக்காச்சோளம், பருத்தி, பருப்பு வகைகள் போன்றவை.
- சிறுதானியங்கள் மற்றும் பருப்பு வகைகளுக்கு குறைவான நீர் தேவை மற்றும் காலநிலை-தக适应 தன்மை உள்ளது.
MAINS
- பருவமழை மாறுபாடு விவசாய உற்பத்தி, நீர்த்தேக்க நிலைகள், உணவு பணவீக்கம் மற்றும் கிராமப்புற தேவையை பாதிக்கிறது.
- உர விநியோக நிச்சயமற்ற தன்மை விவசாய செலவை அதிகரிக்கலாம்.
- பருப்பு, எண்ணெய் வித்துக்கள் மற்றும் சிறுதானியங்கள் நோக்கிய பயிர் பல்வகைப்படுத்தல் காலநிலை மீட்சி மற்றும் ஊட்டச்சத்து பாதுகாப்பை மேம்படுத்தும்.
- முன்னோக்கு: நுண்ணிய பாசனம், வறட்சி-எதிர்ப்பு விதைகள், சிறுதானியங்கள்/பருப்பு வகைகளுக்கான MSP ஆதரவு, நீர் பட்ஜெட் மற்றும் காலநிலை ஆலோசனைகள்.
08
NFHS-6 மற்றும் குழந்தை ஊட்டச்சத்து: கடுமையான எச்சரிக்கைகள்
GS-II | சுகாதாரம் | ஊட்டச்சத்து | மனித வளர்ச்சி | நலத்திட்டங்கள்
NEWS
- NFHS தரவு சில தேசிய குழந்தை ஊட்டச்சத்து குறியீடுகளில் முன்னேற்றத்தைக் காட்டினாலும், பல மாநிலங்களில் கவலைக்குரிய பின்னடைவுகள் உள்ளன.
- தேசிய அளவில் வளர்ச்சிக் குறைவு 35.5% இல் இருந்து 29.3% ஆக குறைந்துள்ளது.
- வீணாக்கம் 7.7% இல் இருந்து 5.2% ஆக குறைந்தாலும், சில மாநிலங்களில் எடை குறைவு மற்றும் வீணாக்கம் மோசமாகியுள்ளது.
- முழு தடுப்பூசி கவரேஜ் 83.8% இல் இருந்து 87.1% ஆக மேம்பட்டது.
PRELIMS
- NFHS: தேசிய குடும்ப சுகாதார ஆய்வு; சுகாதாரம், ஊட்டச்சத்து மற்றும் மக்கள்தொகை குறியீடுகள் குறித்த இந்தியாவின் மிகப்பெரிய வீட்டு ஆய்வு.
- சுகாதார மற்றும் குடும்ப நல அமைச்சகத்தின் கீழ் நடத்தப்படுகிறது.
- வளர்ச்சிக் குறைவு: வயதுக்கு ஏற்ப குறைவான உயரம்; நாள்பட்ட ஊட்டச்சத்து குறைவு.
- வீணாக்கம்: உயரத்திற்கு ஏற்ப குறைவான எடை; கடுமையான ஊட்டச்சத்து குறைவு.
- எடை குறைவு: வயதுக்கு ஏற்ப குறைவான எடை; நாள்பட்ட மற்றும் கடுமையான ஊட்டச்சத்து குறைவைக் குறிக்கிறது.
- பிரத்தியேக தாய்ப்பால் என்பது முதல் ஆறு மாதங்களுக்கு தாய்ப்பால் மட்டுமே.
- போஷன் அபியான் குழந்தைகள், கர்ப்பிணிப் பெண்கள் மற்றும் பாலூட்டும் தாய்மார்களின் ஊட்டச்சத்தை மேம்படுத்துவதை நோக்கமாகக் கொண்டுள்ளது.
MAINS
- குழந்தை ஊட்டச்சத்து குறைவு மனித மூலதனம், கற்றல் விளைவுகள், உற்பத்தித்திறன் மற்றும் நீண்டகால பொருளாதார வளர்ச்சியை பலவீனப்படுத்துகிறது.
- மாநில அளவிலான பின்னடைவுகள் தேசிய திட்டங்கள் இருந்தபோதிலும் செயல்படுத்தல் இடைவெளிகளைக் காட்டுகின்றன.
- தாய்ப்பால் குறியீடுகளில் சரிவு வலுவான தாய் ஆதரவு மற்றும் ஊட்டச்சத்து ஆலோசனையை தேவைப்படுத்துகிறது.
- முன்னோக்கு: அங்கன்வாடி சேவைகளை வலுப்படுத்துதல், உணவு பன்முகத்தன்மை, அதிக சுமை கொண்ட மாவட்டங்களை கண்காணித்தல் மற்றும் சுகாதாரம், சுகாதாரம் மற்றும் ஊட்டச்சத்து தலையீடுகளை ஒருங்கிணைத்தல்.
09
நீதித்துறைக்கான AI சுற்றுச்சூழல் அமைப்பு
GS-II | நீதித்துறை | ஆட்சி | மின்-ஆட்சி | GS-III | செயற்கை நுண்ணறிவு
NEWS
- தலைமை நீதிபதி ஜெஸ்டிஸ் சூர்யகாந்த் இந்திய நீதித்துறைக்கான உள்நாட்டு AI சுற்றுச்சூழல் அமைப்பை உருவாக்குவதற்கான முயற்சிகளை எடுத்துக்காட்டினார்.
- நோக்கம் மனித நியாயத்தை மாற்றாமல் AI ஐ ஒரு உதவியாக பயன்படுத்துவதாகும்.
- நீதித்துறை இந்திய அரசியலமைப்பு மதிப்புகளுக்கு ஏற்ற "சுதேசி நீதித்துறை" அணுகுமுறையை ஆராய்கிறது.
PRELIMS
- உச்ச நீதிமன்றம் இந்தியாவின் உயர்ந்த அரசியலமைப்பு நீதிமன்றம் மற்றும் அரசியலமைப்பின் இறுதி விளக்கமாகும்.
- AI சட்ட ஆராய்ச்சி, ஆவண மதிப்பாய்வு, வழக்கு மேலாண்மை மற்றும் நீதித்துறை நிர்வாகம் ஆகியவற்றில் உதவலாம்.
- மின்-நீதிமன்ற திட்டம் நீதிமன்ற செயல்பாடுகளை டிஜிட்டல்மயமாக்கி நீதி அணுகலை மேம்படுத்துவதை நோக்கமாகக் கொண்டுள்ளது.
- நீதித்துறை சுதந்திரம் ஜனநாயக ஆட்சியின் அடிப்படை அம்சமாகும்.
- AI அமைப்புகளுக்கு மனித கண்காணிப்பு, பொறுப்புணர்வு மற்றும் வெளிப்படைத்தன்மை தேவை.
MAINS
- AI சட்ட ஆராய்ச்சி, மொழிபெயர்ப்பு, வழக்கு மேலாண்மை மற்றும் ஆவண செயலாக்கம் மூலம் நிலுவை வழக்குகளை குறைக்கலாம்.
- AI நீதித்துறை விவேகம், நெறிமுறை காரணம் மற்றும் அரசியலமைப்பு விளக்கத்தை மாற்ற முடியாது.
- ஆபத்துகளில் அல்காரிதம் சார்பு, ஒளிபுகாநிலை, தனியுரிமை கவலைகள் மற்றும் தொழில்நுட்பத்தை அதிகமாக சார்ந்திருத்தல் ஆகியவை அடங்கும்.
- முன்னோக்கு: உள்நாட்டு தரவுத்தொகுப்புகளை உருவாக்குதல், விளக்க தன்மை, தனியுரிமை பாதுகாப்பு மற்றும் மனித நீதித்துறை மேற்பார்வை.
10
ஹோர்முஸ் ஜலசந்தி மற்றும் டார்க் ஃப்ளீட் அபாயம்
GS-II | சர்வதேச உறவுகள் | GS-III | ஆற்றல் பாதுகாப்பு | கடற்படை பாதுகாப்பு
NEWS
- மேற்கு ஆசியா பதற்றத்திற்கு மத்தியில், பல ஆற்றல் டேங்கர்கள் ஹோர்முஸ் ஜலசந்தியை கடக்கும்போது கண்காணிப்பு அமைப்புகளை முடக்குவதாக தெரிகிறது.
- இது "டார்க் ஃப்ளீட்" செயல்பாடுகள் மற்றும் அதிகரிக்கும் கடல் பாதுகாப்பு அபாயங்களுடன் தொடர்புடையது.
- பிராந்தியத்தில் இடையூறு சரக்கு செலவுகள், காப்பீட்டு பிரீமியங்கள் மற்றும் உலகளாவிய ஆற்றல் விலைகளை அதிகரிக்கலாம்.
PRELIMS
- ஹோர்முஸ் ஜலசந்தி பாரசீக வளைகுடாவை ஓமான் வளைகுடா மற்றும் அரபிக் கடலுடன் இணைக்கிறது.
- உலகளாவிய பெட்ரோலியம் நுகர்வில் சுமார் ஐந்தில் ஒரு பங்கு இந்த வழியாக செல்கிறது.
- AIS: தானியங்கி அடையாள அமைப்பு; கடல் பாதுகாப்புக்கான சர்வதேச கப்பல் கண்காணிப்பு அமைப்பு.
- இந்த வழியைப் பயன்படுத்தும் முக்கிய ஏற்றுமதியாளர்களில் சவுதி அரேபியா, ஈராக், UAE, குவைத் மற்றும் கதார் ஆகியவை அடங்கும்.
- இந்தியா தனது கச்சா எண்ணெய் தேவையில் 80% க்கும் அதிகமான இறக்குமதி செய்கிறது.
- IMO: சர்வதேச கடற்படை அமைப்பு உலகளாவிய கப்பல் போக்குவரத்து பாதுகாப்பு மற்றும் கடல்சார் தரநிலைகளை ஒழுங்குபடுத்துகிறது.
MAINS
- ஹோர்முஸ் ஜலசந்தி உலகின் மிக முக்கியமான ஆற்றல் சேகரிப்பு புள்ளிகளில் ஒன்றாகும்.
- ஏதேனும் இடையூறு இந்தியாவின் ஆற்றல் பாதுகாப்பு, பணவீக்கம், நடப்பு கணக்கு மற்றும் கப்பல் போக்குவரத்து செலவுகளை நேரடியாக பாதிக்கிறது.
- டார்க் ஃப்ளீட் நடைமுறைகள் விபத்துக்கள், தடைகளை மீறுதல் மற்றும் கடல்சார் பாதுகாப்பின்மை அபாயத்தை அதிகரிக்கின்றன.
- முன்னோக்கு: ஆற்றல் ஆதாரங்களை பன்முகப்படுத்துதல், கடற்படை இருப்பை வலுப்படுத்துதல், மூலோபாய பெட்ரோலியம் கையிருப்பை விரிவாக்குதல் மற்றும் புதுப்பிக்கத்தக்க மாற்றுகளை ஊக்குவித்தல்.
Sources:
The Hindu |
The Indian Express
